Looptijd

4 oktober 2007 t/m 28 oktober 2007

Inleiding
Historie
Programma
projectkrant
opening
overzichtsexpositie
straatexpositie
reisgids - Tussen Weemoed en zomerlust, van haven tot spoor
schoolprogramma
bewonersinitiatief
carré
de kamers
excursies
Geheugen van Tilburg
lezing monumenten
slotmanifestatie
openbare bibliotheek 

Inleiding
De Verbinding is een kennismaking met het stadsdeel dat wordt omarmd door de Piushaven, het Wilhelminakanaal, de spoorlijn, de Heuvelring en de Piusstraat, ofwel de wijken Armhoefse Akkers en Hoogvenne. Dit lijkt misschien niet de meest voor de hand liggende keuze, maar toch zijn er weinig gebieden waar de historische ontwikkeling van Tilburg zo nadrukkelijk haar sporen heeft nagelaten. In deze omgeving lag het tweede episch centrum van de textielindustrie, stond de wieg van Tilburg onderwijsstad, en werd het eerste grote ziekenhuis gesticht. Hier is de agrarische oorsprong van de stad op diverse plekken terug te vinden, bevindt zich een waar openlucht museum voor architectuur en ontstond een vruchtbaar broedgebied voor kunst en cultuur. Ondanks die bekende feiten bleven er nog talloze vragen over die de aanleiding voor het project onderbouwden. Veel van die kwesties zullen in oktober aan de orde worden gesteld. Maar we zullen vooral een interessant en veelkleurig licht werpen op een bijzonder stukje Tilburg. ↑

Historie
De lijn (Korte) Heuvel-Sint Josephstraat-Oisterwijksebaan is een oeroude verbindingsweg tussen Tilburg en ´s-Hertogenbosch. Bij de realisatie van de Bosscheweg in 1827 verloor het een belangrijk deel van die interstedelijke functie. Daarna was de lijn nog lang een belangrijke stadsader met aftakkingen naar andere Tilburgse nederzettingen en de omliggende dorpen. Het gebied dat de oude lijn doorsneed had tot in hen begin van de 20e eeuw een agrarisch karakter. Daarna verdwenen wei- en akkerlanden voor een van de eerste grote bouwprojecten, de wijk Armhoefse Akkers. De (Korte) Heuvel toont boven de caféluifels nog het oude straatbeeld. Hier vestigden zich middenstanders, herbergiers en fabrikanten. Die laatste lieten eind 19e eeuw ook hun oog vallen op de Sint Josephstraat, alwaar vele sporen van de elite en haar gevolg te vinden zijn: villa’s, herenhuizen, fabrieken en arbeiderswoningen. 

Er blies ook een koninklijke adem, want Willem II liet hier in 1842 de oudste nog bestaande cavaleriekazerne in Nederland bouwen. In dit gebied werd het fundament gelegd voor Tilburg onderwijsstad, verrees het eerste grote hospitaal, werd begonnen met de aanleg van de ringbanen en kreeg de stad met de komst van de Piushaven een economische impuls.
 
Het ziekenhuis verdween, maar de woonbuurt die er rondom ontstond is nog altijd een van de meest geliefde in Tilburg. Hier en in Armhoefse Akkers aan de overzijde van de ringbaan is duidelijk dat architecten, opdrachtgevers en gemeente destijds streefden naar hoogwaardige leefomstandigheden.
 
Zoals overal legde ook hier de textielindustrie het loodje. Als we oude en nieuwe plattegronden vergelijken, zien we hoe fabrieksterreinen zijn heringericht. Er werden meer nieuwe invullingen zichtbaar. Het ziekenhuisrestant werd cultuurplaats, villa’s bieden onderdak aan bedrijven en scholen, en op de Korte Heuvel ontstond het drukste Tilburgse uitgaansgebied.
 
Met de koppeling van de ringbaan, de Nieuwe Bosscheweg, en de Spoorlaan kreeg de verkeersfunctie een nieuwe impuls. De Piushaven verloor haar betekenis als overslagplaats, maar ook hier werd de aandacht verlegd, naar onder andere een museumhaven en eigentijdse zaken.
 
De Sint Josephstraat is nu een stille straat waar veelal de oude statigheid overleefde en die beschermd stadsgezicht werd. Er zal in de toekomst weinig veranderen in het aanzicht van de oude lijn en Armhoefse Akkers. Grote omwentelingen zijn wel te verwachten aan de periferie. De Heuvel wordt heringericht maar wat betekent de reconstructie van de cityring? Blijft het rustig in de Sint Josephstraat of moet men rekenen op sluipverkeer? Wat gebeurt er met de Sacramentskerk en wat zou bij behoud de beste nieuwe functie zijn? Moeten we het ringbanenstelsel niet herwaarderen? Meer autoverkeer blijkt onwenselijk en misschien was het oude idee van een boulevard zo gek nog niet.
 
De meest ingrijpende vernieuwing betreft het Piushavengebied. Hier liggen plannen voor grootschalige woningbouw, kleinschalige bedrijvigheid en een nieuwe verkeerscirculatie. Hoe wordt dat in een stedenbouwkundig plan aangepakt, en wat is de uitwerking op de omgeving? ↑

Programma

projectkrant
Wij zullen voor het komende project ook weer een projectkrant ontwikkelen. Deze geeft straks de meest actuele stand van zaken, achtergrondinformatie, een plattegrond met agenda, opiniestukken en andere interessante zaken. De gratis krant is vanaf eind september 2007 beschikbaar. Naast een huis-aan-huis verspreiding is hij verkrijgbaar bij alle culturele instellingen in Tilburg, in uitgaansgelegenheden en bij winkels en andere ondernemingen in ons projectgebied. ↑

opening
Op donderdag 4 oktober vindt de officiële opening van Architectuur als beleving 3: De verbinding plaats in de bovenzaal van het Duvelhok, Sint Josephstraat 133. Bij deze gelegenheid zal wethouder Hugo Backx de officiële opening verrichten, worden alle activiteiten toegelicht, wordt er een preek uitgesproken door hoogleraar Theo Beckers en is er een audio-visueel intermezzo. Daarna is men in de gelegenheid om de tentoonstelling in het Duvelhok te bezoeken. Naast genodigden hopen wij op de komst van wijkbewoners en andere belangstellenden. Gezien de beschikbare ruimte kunnen wij een beperkt aantal bezoekers ontvangen. Dus wie het eerst komt…Reserveren is niet mogelijk. Inloop vanaf 17.00 uur. Aanvang 17.30 uur. ↑

overzichtsexpositie
In oktober 2007 is in het Duvelhok, Sint Josephstraat 133, een overzichtsexpositie te bezoeken. Deze tentoonstelling geeft een veelzijdig beeld van verleden, heden en toekomst van dit stadsgebied. Hiervoor wordt een achttal thema’s uitgewerkt die typerend zijn/waren voor Armhoefse Akkers en Hoogvenne, zijnde onderwijs, ziekenhuis, kunst en cultuur, textielindustrie, Koning Willem II, architectuur en stedenbouw, agrarisch leven en verkeer. Deze thematische onderwerpen worden vormgegeven met driedimensionale opstellingen, informatiepanelen, geluidssculpturen, filmbeelden, foto’s en ontdekkingen voor de jeugd. De inrichting wordt verzorgd door de kunstenaars Guus Voermans en Wijnand van Lieshout, waarmee een stuk vindingrijkheid, verrassing en gezonde gekte is gegarandeerd. Tevens is er een gezellig museumcafé met koffiebar, winkel en leestafel.

Het thema Koning Willem II krijgt met name gestalte in de hal van Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75, schuin tegenover het Duvelhok. De tentoonstelling is in de periode van 5 oktober tot en met 28 oktober geopend op dinsdag tot en met zondag tussen 10.00 en 17.00 uur. Entree gratis. ↑

straatexpositie
Op de lijn Korte Heuvel en Sint Josephstraat worden in oktober 2007 zo’n twintig panelen met blow ups geplaatst van oude straataanzichten uit de periode 1900 tot 1980. Deze panelen geven een aardig contrast met de situatie anno 2007. Ze maken de veranderingen in het straatbeeld overduidelijk zichtbaar, maar ook welke (fraaie) panden verloren zijn gegaan, hoe hier vroeger de verkeerssituatie was en hoe de ontwikkeling was van de Korte Heuvel tot uitgaansgebied. Ook de talloze tijdgebonden details zijn zeer bezienswaardig, zoals de mode in de kleding, de vormgeving van auto’s, reclame-uitingen, de inrichting van de openbare ruimte etc. De panelen met blow ups worden geplaatst als terrasafscheiding, in privétuinen en tegen blinde gevels, en altijd daar waar de vergelijking met het huidige perspectief in één oogopslag duidelijk wordt. Deze reisgids kwam tot stand in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg. ↑ 

reisgids - Tussen Weemoed en zomerlust, van haven tot spoor
Tussen Weemoed en Zomerlust, van haven tot spoor, is de titel van de reisgids die speciaal voor dit project in oktober wordt gepubliceerd. In het full color boek worden talloze beziens- en wetenswaardigheden uit dit gebied onder de aandacht gebracht, van een achtergrond voorzien en met elkaar in verband gebracht.  Bij het samenstellen van de gids wilden we essentiële vragen beantwoorden. Hoe, waarom en wanneer is iets ontstaan? Waarom is het weer veranderd? Wat heeft het ene met het andere te maken? Wat is de relatie tussen tijdgebonden en tijdloze zaken?
We hebben niet gestreefd naar volledigheid, maar geprobeerd om de veelzijdigheid van dit gebied zo veelzijdige mogelijk in kaart te brengen. Hopelijk helpen de teksten van Berry van Oudheusden, de foto’s van Jan Stads en het historisch beeldmateriaal u straks al een eind op weg tijdens uw ontdekkingstocht door een bijzonder stukje Tilburg. De prijs van deze reisgids is 10 euro (excl. verzendkosten). Ben er straks wel op tijd bij want er is een oplage van 1000 exemplaren. Hij is vanaf 5 oktober verkrijgbaar bij de Overzichtsexpositie in het Duvelhok, Sint Josephstraat 133 en bij Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75.
Ga naar voor bestellingen naar de museumwinkelpagina. Bij bestelling: vermeld uw naam, adres, telefoonnummer, e-mailadres en het aantal boeken.  Deze reisgids wordt uitgegeven door Stadsmuseum Tilburg als Stadsmuseum Tilburg Cahier 5. ↑

schoolprogramma
Leerlingen van het basis- en voortgezet onderwijs kunnen deelnemen aan diverse programma's in en rondom de Sint Josephstraat.

Programma I: Willem II en de Lancierskazerne
In de Sint Josephstraat ligt de Lancierskazerne. Voor de bouw ervan nam koning Willem II het initiatief. Hij kocht daartoe van landbouwer Jan Brekelmans voor 600 gulden een stuk land van een halve hectare aan de Oisterwijksche Baan (Sint Josephstraat). Ook betaalde hij uit eigen zak ruim 31.000 gulden voor de bouw van een kazerne met paardenstallen, en nog eens 21.000 gulden voor uitbreidingen en onderhoud van de gebouwen. Deze oudst bewaarde cavaleriekazerne van Nederland bestaat nog gedeeltelijk uit het oorspronkelijke gebouw. Ook de latere aanbouw van de textielfabriek BeKa is nog zichtbaar. Het complex is als rijksmonument gerestaureerd.

Van 4 tot en met 28 oktober 2007 (dinsdag tot en met zondag) wordt in de hal van Regionaal Archief Tilburg een tentoonstelling ingericht over Willem II en de Kazernehof. Het schoolprogramma bestaat uit een tentoonstellingsbezoek, een lesbrief en eventueel een stadswandeling. Het programma duurt 1,5 uur.

Programma II: Wandeling door de wijk
De Sint Josephstraat is een mooie uitvalsbasis voor een wandeling door de wijk. Deze omgeving herbergt immers vele verhalen over huizen, hun bewoners en gebeurtenissen die er hebben plaatsgevonden. Een stadsgids neemt de leerlingen mee op reis en vertelt het verhaal. De wandeling is zeer geschikt voor leerlingen van de Armhoefse Akkers, Panta Rhei en de Sint Andreasschool. Ook andere scholen die belangstelling hebben voor dit programma zijn van harte welkom. De wijkwandeling duurt 1 uur. We verzamelen bij Regionaal Archief Tilburg.
 
Voor reservering van deze programma's kunt u zich richten tot:
Stadsmuseum Tilburg, Petra Robben - 013 54 94 560 – 54 29 483 - petra.robben@tilburg.nl. ↑
 
bewonersinitiatief
Zwerfvuil, verwaarloosde gevels en voortuinen, ontbrekende hekwerken, graffiti, overbodig straatmeubilair, ondeugdelijke bestrating, bouwplannen. Deze kwesties willen de buurtbewoners in oktober onder de aandacht brengen en in originele acties omzetten. Een van de ideeën is om via een ontwerpwedstrijd (aankomende) architecten uit te dagen om een fictief ontwerp te maken voor onooglijke locaties in dit gebied. De Gemeente Tilburg wordt benaderd voor overleg omtrent de verbetering van gemeentelijke objecten en de bewoners voor het opkrikken van hun privébezit. Ook een grootschalige schoonmaakactie staat op de agenda. Op de site van Stichting Straat worden actuele ontwikkelingen en contactadressen vermeld. ↑
 
carré
Stichting Carré verzorgt op zondag 28 oktober een programma, met onder andere een foto-expositie over het oude Sint Elisabeth Ziekenhuis (heel oktober), een studiocafé waar iedereen ziekenhuisherinneringen op video kan laten vastleggen en openstelling van ateliers. ↑
 
de kamers
Op zondag 28 oktober worden talloze locaties en gebouwen in het projectgebied opengesteld voor het publiek. Zo kunt u een bezoek brengen aan architectonische bezienswaardigheden, culturele instellingen, voormalige fabrikantenvilla’s, tuinen en andere verborgen plekken. De eigenaars en gebruikers van deze locaties zullen tekst en uitleg geven over hun woon- en werkplek en waar mogelijk rondleidingen verzorgen.
Tevens worden aan een tiental plekken artiesten gekoppeld die de betreffende locaties met eigentijdse optredens en kunstwerken vertolken. Hierbij valt te denken aan koorzang, monologen, gedichten, installaties, filmbeelden en muzikale concerten. Het definitieve programma wordt op deze site en via de media bekend gemaakt.
Aan het bezoek van De Kamers is een entreebewijs verbonden. Deze zijn vanaf 5 oktober verkrijgbaar bij de Overzichtsexpositie in het Duvelhok, Sint Josephstraat 133. Prijs: 7,50 euro inclusief een consumptie. Reserveren is niet mogelijk. Bepaalde locaties zijn helaas niet of slecht toegankelijk voor rolstoelen en rollaters. ↑
 
excursies
Op zondag 28 oktober worden tijdens de slotmanifestatie minimaal twee excursies georganiseerd onder begeleiding van deskundige gidsen.
De ene excursie wordt verzorgd door architectuur- en stedenbouwkenner Philip van Boxtel. Hij leidt u langs interessante, opvallende en minder opvallende gebouwen in het projectgebied, en geeft daarbij gedetailleerde informatie over aanzichten, stijlkenmerken, tijdsgewrichten etc.
De andere excursie gaat naar de begraafplaats in de Sint Josephstraat. Gids en funerair deskundige Cees van Raak leidt u langs grafmonumenten en vertelt over de oorsprong van het kerkhof en over bekende en minder bekende Tilburgers die hier voor eeuwig rusten.
Deze excursies zijn gratis. U kunt vanaf 5 oktober reserveren bij de Overzichtsexpositie in het Duvelhok, Sint Josephstraat 133. ↑

Geheugen van Tilburg
Stadsmuseum Tilburg beheert de interactieve website http://www.geheugenvantilburg.nl/. Hierop verzamelt het museum verhalen over de stad en haar bewoners, over gebeurtenissen, voorwerpen en straten van Tilburg. Het Geheugen van Tilburg wordt op locatie beschikbaar gesteld.
Gedurende de maanden september en oktober 2007 zal deze website dan ook toegankelijk zijn bij de overzichtstentoonstelling in het Duvelhok, in de Openbare Bibliotheek op het Koningsplein en bij het Regionaal Archief Tilburg in de Kazernehof. Deze digitale informatiebron annex gastenboek is dé mogelijkheid voor jong en oud om een verhaal, herinnering, mening of kritische noot op te tekenen over de beleving van Tilburg, en het projectgebied in het bijzonder.
Locaties Geheugen van Tilburg
September: Regionaal Archief Tilburg
Oktober:     Duvelhok
28 oktober: Duvelhok en Carré
November: Openbare Bibliotheek Tilburg, Koningsplein ↑
 
lezing monumenten
Op donderdag 11 oktober wordt ’s avonds een presentatie gehouden omtrent de fenomenen monument en bescherm stadsgezicht. Dirk van Alphen en Joost op ’t Hoog van de Gemeente Tilburg zullen op die avond in woord en beeld uitleggen wat de betekenis is van een rijks- of een gemeentelijk monument, waarom het dat keurmerk heeft verkregen, welke eisen er aan deze status worden gesteld en wat het algemene beleid in dezen is. Uiteraard zullen ook panden uit de Sint Josephstraat en omgeving als voorbeeld dienen bij de presentatie, en wordt het publiek in de gelegenheid gesteld om vragen te stellen. Tevens wordt men uitgedaagd om meningen, suggesties en kritiek te uiten. De presentatie vindt plaats in het Regionaal Archief Tilburg. Inloop vanaf 19.30 uur. Aanvang 20.00 uur. De toegang bedraagt 4 euro, waarbij wij u verwelkomen met een kopje koffie. Wij kunnen maximaal 75 personen ontvangen, dus wie het eerst komt…Bij succes wordt de presentatie op 18 oktober herhaald.
 
U kunt reserveren via info@stichtingstraat.nl. Vermeld uw naam, adres, telefoonnummer, e-mail adres en het aantal plaatsen. ↑
 
slotmanifestatie
Op 28 oktober 2007 wordt het project afgesloten met een uitgebreide manifestatie. Aan de hand van een overzichtelijk spoorboekje in de projectkrant kan men allerlei activiteiten bijwonen, zoals excursies, presentaties, openstellingen van privébezit en optredens van dichters, koren, acteurs en beeldende kunstenaars. Stichting Carré zet zich in om met de gebruikers van haar ateliers op deze dag een uitgebreid programma te ontwikkelen. Kijk ook bij persberichten. ↑

openbare bibliotheek
De OBT heeft zich bereid verklaard om als partner op te treden bij deze nieuwe editie van Architectuur als Beleving. In de maand september fungeert de bibliotheek op het Koningsplein als een voorpost voor onze activiteiten in oktober. De daar aanwezige Tilburgse huiskamer wordt ingericht als een kamer uit een oude fabrikantenvilla, met antieke meubelen, schilderijen, luxe servies en accessoires. Na afloop van de expositie in het Duvelhok neemt de OBT elementen hieruit over en in stelt deze in de maand november tentoon. Tevens realiseert de OBT in het Duvelhok een leestafel met boeken over culturele, historische en andere toepasselijke onderwerpen over Tilburg.
Bent u in het bezit van antieke spullen uit de periode 1870 tot 1930 en wilt u die tijdelijk en kosteloos beschikbaar stellen? Wij houden ons aanbevolen. Aanmeldingen via info@stichtingstraat.nl. ↑