dinsdag 16 april 2019

Spoorhistoricus Victor Lansink over NS-plaquettes

Tijdens deze lezing vertelt Victor Lansink over de geschiedenis van de NS-gedenktekens in het algemeen, ontwerp, fabricage, de onthullingen en latere lotgevallen, de Tilburgse gedenktekens in het bijzonder, de personen die op de Tilburgse gedenktekens vermeld staan en verder het spoor tijdens de oorlogsjaren, in het bijzonder het Tilburgse station en de werkplaats.

Op een van de plaquettes staat Adrianus W. van Kuijk. Door dit project in de LocHal is deze naam onderzocht en blijkt het oorlogsslachtoffer van Udenhoutse afkomst te zijn, wat tot nu toe onbekend was. De naam van Van Kuijk wordt toegevoegd aan de lijst met oorlogsslachtoffers in Udenhout.

In de jaren 1947/1948 werden bij 110 Nederlandse stations, werkplaatsen of dienstgebouwen plaquettes onthuld ter nagedachtenis aan oorlogsslachtoffers onder het personeel van de Nederlandse Spoorwegen. Het initiatief hiervoor lag bij de directie van de Nederlandse Spoorwegen die middels “Dienstorder No. 774” van 2 augustus 1945 bekendmaakte dat er op alle stations en in de werkplaatsen waar oorlogsdoden te betreuren waren gedenktekens aangebracht zouden worden “uit eerbied en dankbaarheid ten opzichte van de leden van ons personeel die in de oorlogsdagen en gedurende de bezettingsjaren ten gevolge van oorlogshandelingen of terreur uit ons midden zijn weggenomen”.

Over Victor Lansink
Victor M. Lansink (Doetinchem, 1970) studeerde kunstgeschiedenis te Utrecht en is werkzaam als beheerder van de collectie historisch beeldmateriaal bij Het Utrechts Archief. Daarnaast is hij gespecialiseerd in spoorwegarchitectuur, publiceert hij regelmatig over spoorweggeschiedenis, zoals de Atlas van de Verdwenen Spoorlijnen (2016) en Amsterdam-Utrecht (2018). In 2004-2005 deed Victor onderzoek naar de de gedenktekens van de Nederlandse Spoorwegen en in 2012 naar de infrastructuur op het terrein van de hoofdwerkplaats van NS te Tilburg. Victor is sinds 2004 de webmaster van de website www.railtrash.net met daarop meer dan 200 reportages over opgeheven spoorlijnen in Nederland, België, Duitsland en Frankrijk.

Adrianus W. van Kuijk was tot nu toe
nog niet erkend als een van
de oorlogsslachtoffers in Udenhout.
Aansluitend gaan we met oud NS-medewerkers Jan Wouters en Hans Clijsen in dialoog over de rol van de NS in de oorlog en hun ervaringen rondom de NS-plaquette in de LocHal.

Praktische informatie
Je bent welkom op dinsdag 16 april om 19.30 uur in de Stemmingmakerij (Bibliotheek LocHal). Inloop vanaf 19.00 uur. De toegang tot deze lezing is gratis. Graag vooraf aanmelden via TijdLab@bibliotheekmb.nl.

Deze lezing maakt onderdeel uit van het programma ‘NS-plaquettes en Struikelstenen, Namen om nooit te vergeten’. Dit programma wordt georganiseerd door het TijdLab (Bibliotheek LocHal) in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg, Erfgoed Tilburg, Stadsgidserij Tilburg, Werkgroep Struikelstenen Tilburg en oud NS-medewerkers.

donderdag 11 april 2019

Nieuwe struikelstenen in Tilburg

Op zondag 7 april jongstleden zijn er op drie locaties struikelstenen geplaatst voor Joodse Tilburgers die in de Tweede Wereldoorlog om het leven kwamen. De bijeenkomsten vonden in besloten kring plaats. Er kwamen zelfs familieleden speciaal voor deze gelegenheid naar Tilburg. 

Voor Alexander Gerson, Betje Gerson-de Jonge, Louis van Leeuwen en Alexander (Lex) van Leeuwen zijn stenen gelegd voor hun huis aan de Gasthuisring 47, voorheen Gasthuisstraat 41. Er woonden hier drie generaties: Alexander en zijn vrouw Betje, dochter Henriétte met haar man Louis en hun zoon Lex. Alexander Gerson was voorlopig vrijgesteld van deportatie, evenals zijn schoonzoon Louis die lid was van de Commissie Hulp aan Vertrekkenden van de Joodsche Raad. In maart 1943 doken Alexander Gerson, Henriëtte, Louis en Lex onder bij Sjef van Bebber in
de Korenbloemstraat. Alexander (75 jaar) en Louis (46 jaar) werden vermoord in Auschwitz. De 15-jarige Lex, leerling van de Rijk-hbs Koning Willem II en later van het Joodsch Lyceum in ‘s- Hertogenbosch, overleed na de bevrijding op een onbekende plaats in Midden-Europa. Henriétte overleefde Auschwitz en keerde terug naar Tilburg. Betje Gerson was al in 1941 in Tilburg overleden.

Op Tuinstraat 61 werden twee struikelstenen gelegd voor Henri Gersons en Frida Henriette Gersons-van Emden. Henri Gersons was directeur van N.V. Gersons Textielmaatschappij. Hij was voorzitter van de Joodse Gemeente te Tilburg en lid van de Joodsche Raad. Het echtpaar was daarom tijdelijk vrijgesteld van deportatie. Op 28 september 1943 werd Henri Gersons met overige leden van de Joodsche Raad Tilburg gearresteerd en gedeporteerd naar Westerbork. Hij stierf, 54 jaar oud, in het concentratiekamp Bergen-Belsen. Frida Gersons-van Embden was tot december 1940 bestuurslid van Het Groene Kruis. De bezetter bepaalde dat Joden niet langer ambtenaar mochten zijn of functionaris bij een door de overheid gesubsidieerde instelling of organisatie. In september 1943 werd Frida Henriette evenals haar man gearresteerd en gedeporteerd naar Westerbork. Zij overleed, 48 jaar oud, tijdens de doelloze rit van de zogeheten ‘verloren’ evacuatietrein vanuit Bergen-Belsen op 17 april 1945 in de buurt van Berlijn. 

Bij het huis Waterhoefstraat 63, voorheen Waterhoefstraat 33, zijn vijf struikelstenen gelegd ter herinnering aan Salomon Mozes, Kaatje Mozes-Zilverberg, Roosje Salka Mozes, Martha Mozes en Horst Eichenwald. Het gezin Mozes woonde vanaf 1929 in Tilburg. Daarvoor woonden zij in Amsterdam. In juli 1941 nam de familie Mozes Horst Eichenwald als pleegkind in het gezin op. Het gezin is op 10 april 1943 naar concentratiekamp Vught gedeporteerd. Kaatje Mozes-Zilverberg (45 jaar) werd met haar dochter Roosje Mozes (15 jaar) en pleegkind Horst Eichenwald (10 jaar) op 7 juni 1943 met het zogenoemde kindertransport van Vught, via Westerbork naar Sobibor getransporteerd en daar vermoord. Ook vader Salomon (1943) werd daar een maand later om het leven gebracht. Dochter Martha (toen 18 jaar) bleef in Kamp Vught. Zij werkte er voor Philips. Later zou ze via Auschwitz in Breslau belanden, waar ze voor Telefunken werkte. Na veel omzwervingen kwam ze uiteindelijk in Zweden terecht en overleefde de oorlog. Ze keerde in 1946 naar Nederland terug. De naam van Salomon Mozes staat ook op de NS-plaquette die onlangs in de LocHal werd onthuld. Mozes was verbandmeester bij Den Atelier.  

In Tilburg liggen nu 39 struikelstenen. Deze zijn in de periode tussen 2010 en 2019 geplaatst. Er is een wandelroute langs de struikelstenen. Download daarvoor via Google Play de app ‘Struikelstenen in Tilburg’. In het TijdLab / LocHal is een expositie te zien over de struikelstenen. Stadsgidserij Tilburg biedt begeleide wandeltochten aan. Kijk voor meer informatie op www.erfgoedtilburg.nl