woensdag 20 juni 2018

Puk en Muk bewaren in dozen





De boeken van Puk & Muk die tijdens het museumweekend 2018 geëxposeerd zijn in het  Ateliercomplex NS16, zijn weer terug in de dozen van Uitgeverij Zwijsen
en worden bewaard in het Stadsmuseum Tilburg.

 

Waarom kun je boeken het beste in zuurvrije dozen bewaren?

Een boek bestaat uit een boekband en een boekblok. Boekband: het bekleedsel aan de buitenkant van een boek. Boekblok: aan elkaar genaaide of gelijmde katternen van een boek. De eerste boeken van Puk & Muk zijn gedrukt op papier begin 20e eeuw

Papier kan verzuren:
- er is dan een verkleuring te zien van geel naar bruin
- meestal van de rand naar het midden van het vel
- dit fenomeen doet zich vooral vanaf de 19 e eeuw voor
- de oorzaak ligt in de grondstoffen (houtslijp, rosine, lignine, lijmstoffen)
- en externe factoren (licht, luchtvervuiling, hoge relatieve vochtigheid)
- het papier verliest zijn mechanische sterkte en kan erg bros worden
- in een ver gevorderd stadium zullen zo papierfragmenten verloren gaan

Om het verzuren van papier tegen te gaan en ook om de boeken te beschermen tegen invloeden van buitenaf zoals luchtverontreiniging en licht worden de boeken in zuurvrije dozen bewaard

Bruine dozen zijn ongeveer 10 jaar zuurvij
Blauwgrijze dozen zijn ongeveer 30 jaar zuurvrij


Jansen - Wijsmuller & Beuns
Vouwschema 
Vouwinstructiefilm

De Puk en Muk boekencollectie is een deelcollectie van de Educatieve Collectie van Uitgeverij Zwijsen. Omdat Zwijsen steeds minimaal één exemplaar bewaart, is de collectie groeiend. In 2007 heeft uitgeverij Zwijsen de Educatieve Collectie geschonken aan de Gemeente Tilburg, die het heeft overgedragen aan het Stadsmuseum Tilburg.


De Puk & Muk boeken gaan over de avonturen van twee jongens, 
waarbij elk verhaal een moraal heeft.


Dertien Puk en Muk boeken 
van het duo Frans Fransen en Carl Storch
uitgegeven tussen 1927 en 1940
Stadsmuseum Tilburg

Puk en Muk vijfde druk in 1938


Puk en Muk vijfde druk: de eerste bladzijde
het boekblok is los van de boekband
matig vergeeld door verzuring


Puk en Muk vijfde druk
Overige bladzijden zijn niet vergeeld


Puk en Muk en de heks

Puk en Muk en de heks
eerste bladzijde
vergeeld door verzuring van het papier


 
Puk en Muk en de heks
illustraties in kleur


Puk en Muk boeken worden bewaard in bruine dozen

Enige achtergrondinformatie uit: 
Boek Zwijsen: "een passie voor uitgeven; geschiedenis van een educatieve uitgeverij":

In 1846 werd de Drukkerij van het R.K.Jongensweeshuis opgericht (de voorloper van Uitgeverij Zwijsen). De drukkerij/uitgeverij richtte zich in de eerste decennia voornamelijk op het uitgeven van katholieke schoolboeken.
Met de komst van de twintigste eeuw breekt het besef door, dat het kind geen volwassene in zakformaat is, maar een zelfstandig individu met eigen interesses en een eigen belevingswereld. 
In de jaren rond de eeuwwisseling krijgen nieuwe ideeën over de positie van het kind en de nieuwe idealen in kunst en literatuur invloed op de ontwikkeling van de Nederlandse jeugdliteratuur.
De publicaties van de Drukkerij van het R.K.Jongensweeshuis laten zien dat ook de frater-uitgeverij deze ontwikkeling doormaakt, met deze kanttekening dat het kinderboek een duidelijke plaats krijgt binnen de katholieke opvoeding.

De meest populaire reeks kinderboeken die door het R.K.Jongensweeshuis uitgegeven zijn, zijn de verhalen over Puk en Muk, twee kabouterfiguurtjes. De auteur is Frans Fransen, een schrijversnaam van frater Fransiscus Xaverius van Ostaden. Frans Fransen is niet de schepper van Puk & Muk. Die eer komt Carl Storch (1868-1955) toe.
Carl Storch heeft een voorliefde voor karikatuurtekeningen. Al in 1905 maakt Storch tekeningen van Puk en Muk met korte teksten voor het Duitse tijdschrift Der Seraphischer Kinderfreund; verhaaltjes waarin Puckchen en Muckchen de hoofdrol spelen.
Omstreeks 1925 krijgt Frans Fransen Der Seraphischer Kinderfreund in handen. Hij is  onmiddellijk gefascineerd door de tekeningen van Carl Storch. Bij ongeveer 50 tekeningen van deze illustrator schrijft hij het eerste Nederlandse Puk en Muk verhaal. Het verschijnt in De Engelbewaarder en in 1927 als boek. In veertien jaar tijd verschijnen zo dertien boeken van het duo Frans Fransen en Carl Storch:

1927 Puk en Muk
1932 Uit Klaas-Vaakland
1932 Puk en Muk en Moortje naar Amerika 
1935 Puk en Muk en de heks
1937 Reizen van Puk en Muk 1
1937 Reizen van Puk en Muk 11 
1937 Puk en Muk door afrika 1
1937 Puk en door afrika 11
1939 Puk en Muk in China
1939 Puk en Muk op de tandem
1940 Puk en Muk thuis
1940 Muk en de drakendoder
1940 Puk en Muk naar de maan

Na de Tweede Wereldoorlog verschijnen er nog vier Puk en Muk-boeken met illustraties van Leo van Grinsven, maar deze hebben minder succes. Door de oorlog zijn de banden met Carl Storch verbroken, wat vooral te merken is aan de illustraties die aanzienlijk minder aanspreken.

2 opmerkingen:

Jos Naaijkens zei

Een kleine correctie:
De naam van de illustrator van de Puk en Muk
boeken verschenen na de Tweede Wereldoorlog is niet Leo van Grinsveld maar Leo van Grinsven.

Petra Robben zei

Ok dank. passen we aan