vrijdag 16 februari 2018

Tilburg, laat je stem horen! We gaan voor de BNG Bank Erfgoedprijs!

Innovatief: Tilburgse Kaajbaandexpo
Tilburg is met Deventer, Leiden en Zaanstad genomineerd voor de BNG Bank Erfgoedprijs. Op 29 maart 2018, in het Europese Jaar voor het Cultureel Erfgoed, wordt deze prijs voor de achtste maal uitgereikt aan de ‘beste erfgoedgemeente’ van Nederland.

De BNG Bank Erfgoedprijs bestaat uit een bedrag van € 25.000 en stimuleert gemeenten om materieel en immaterieel erfgoed breed op te nemen in beleid en praktijk. Daarnaast kan het publiek voor de publieksprijs op de gemeente stemmen die op innovatieve wijze omgaat met erfgoed.

Waar de BNG Bank Erfgoedprijs voorheen werkte met een open aanmeldingsprocedure waarbij gemeenten zichzelf konden inschrijven, werd voor de editie 2018 een longlist gehanteerd die is aangedragen door erfgoedorganisaties en -specialisten. De winnaar van de BNG Bank Erfgoedprijs 2018 wordt gekozen uit vier genomineerde gemeenten die hun erfgoed op positieve en innovatieve wijze inzetten voor de ontwikkeling van de gemeente. Tilburg is dus een van de vier potentiële winnaars!

Dit heeft er ongetwijfeld mee te maken dat de samenwerking met de erfgoedpartners in 2017 echt op stoom is gekomen. Vele partijen werken samen aan erfgoedactiviteiten, met als aansprekend voorbeeld het programma rondom Koningsdag 2017 en de gezamenlijke website van Erfgoed Tilburg. In november en december bezocht de jury onaangekondigd de vier gemeenten om te kijken hoe het erfgoed leeft in de stad en onder de bewoners.

In januari 2018 hebben de gemeenten hun erfgoedbeleid en -praktijk toegelicht met een pitch. De jury gebruikt in haar beoordeling criteria als de gemeentelijke visie, de link met andere beleidsterreinen, de rol van inwoners, jeugd- en ouderenparticipatie (onderwijs, erfgoededucatie), communicatie over het erfgoed(beleid), erfgoed als innovatieve factor en het gemeentelijke erfgoedbudget.

Nieuw dit jaar is de Publieksprijs, bestaande uit de eer en een aandenken. Het publiek kan vanaf 15 februari voor de publieksprijs op de gemeente stemmen die in het verleden, heden en toekomst op innovatieve wijze omgaat met erfgoed. Stem ook! Klik hier om te stemmen (tot 22 maart).

donderdag 25 januari 2018

Team Tilburg Maquette bezoekt maquettes Roosendaal en Steenbergen

Door: Saskia Dellevoet, community-manager en coördinator Tilburg Maquette

Coördinator Saskia Dellevoet en bouwer Gerard Horvers
 Vandaag is het exact twee jaar geleden dat de vader van de Tilburg Maquette, Ruud Cleverens, overleed. De maquette die door Stadsmuseum Tilburg is geadopteerd, heeft sinds deze zomer haar werkplek in wijkcentrum MFA Het Spoor. Het Tilburg van de jaren ’50 groeit waar je bij staat. Najaar 2018 is de oplevering ervan. Om inspiratie op te doen ging het team van onderzoekers en bouwers op excursie naar twee maquettes van de hand van Ruud.

In het gemeentehuis van Roosendaal waar de stadsmaquette staat, was goed te zien wat het effect is van ‘bomen’ en ander groen. Ruud gebruikte diverse kleuren groen karton voor velden en kunstmos voor bomen. Water gaf hij weer met lakverf. Die elementen verfraaien de maquette. Wat ook duidelijker werd, was dat het Ruud ging om het geheel van een stad met uitgelicht de kenmerkende gebouwen. Kerken bouwde hij op uit diverse stukjes hout. Niet alles is in tot de detail uitgewerkt. Dat is voor het totaalbeeld niet nodig en is zelfs  onmogelijk als je in een schaal van 1:1000 werkt. Dat is de schaal van de Tilburg Maquette. Die is iets kleiner dan de maquettes die Ruud eerder maakte.

Bouwers Gerard Horvers en Jaap Gielen. Onderzoeker Wim van Baalen
In De Heen staat de maquette van Steenbergen. Deze maquette is destijds van de ondergang gered en vond een nieuwe plek in het kerkje van het dorp. De donkere lichtval geeft een intieme sfeer. Deze maquette heeft minder bebouwing. Steenbergen is natuurlijk kleiner dan Roosendaal en je ziet een beeld van weidse vlakten van het boeren land en vooral hoe mooi Ruud dat heeft gedaan.  

Foto Marie-Anne Berkers
De horizon van de Tilburg in de jaren ’50, kenmerkte zich vooral door kerktorens en fabriekspijpen midden in de woonwijken. Dwars door de stad waren de spoorlijnen. De maquette bestaat op dit moment alleen uit houten miniatuurgebouwen met hier en daar een stukje groene vezel. De pleinen en straten moeten nog kleur krijgen.  En hoewel de voltooiing pas over enkele maanden is, wordt nu al onderzocht welke sierelementen daarvoor het meest geschikt zijn.

De excursie naar de maquettes van Ruud Cleverens (1953- 25 januari 2016) was inspirerend. Het team heeft voldoende input gekregen om de Tilburg Maquette mooi te maken voor het najaar van 2018.

Elke maandag, woensdag en vrijdag is de werkplek inMFA  Het Spoor bemand. Kom gerust een kijkje nemen. Vragen? Neem contact op met Saskia Dellevoet, 06-40056596 of stuur een mail saskiadellevoet@gmail.com.

donderdag 11 januari 2018

Standbeeld Peerke Donders in samenleving op drift



Stadscollectie Tilburg / Stadsmuseum Tilburg

'Donder op! Standbeeld van Peerke Donders kan niet meer!', zo kopte Brabants Dagblad nadat Tilburger Herman Fitters een signaal gaf dat het standbeeld van Peerke Donders niet meer paste bij de huidige samenleving. Fitters betwist de verhouding tussen de staande blanke met kruisbeeld in de hand ten opzichte van de geknielde zwarte. Een golf van reacties van voor- en tegenstanders met zelfs een poll of het standbeeld daadwerkelijk moet verdwijnen. Het is niet aan culturele erfgoedinstellingen, zoals Stadsmuseum Tilburg, om standpunten in te nemen, noch identiteiten van groepen te expliciteren. Waarbij we wel kunnen helpen is om objecten, zoals een standbeeld, in de tijd te plaatsen, zoals (cultuur)historici dat noemen.

Het standbeeld van Peerke Donders werd opgericht in 1926. In Nederland waren dat jaren van optimisme. Mensenmassa’s liepen uit voor feesten, inhuldigingen en optochten. De industrialisatie zette door, elektromotoren deden het tempo van de machines opzwepen en de samenleving versnelde in een ras tempo.Naast angst voor zedeloosheid en verwildering door het toenemende aanbod van bioscopen en danstenten was er een angst voor de superioriteit van andere rassen. De ‘zwarte’ jazzmuziek die in de jaren 1920 opkwam, met Josephine Baker als schitterende ster, was onfatsoenlijk en geestelijken waren bang voor verzet en onverantwoordelijkheid. De groeiende massaconsumptie en verstedelijking in een tijd waarin ook vrouwen kortere rokken gingen dragen, rookten en met hun pagekapsels meer en meer op mannen gingen lijken, had behoefte aan lokale helden. De Tilburgse Peerke Donders, die van een arme weverszoon uitgroeide tot een priester met een internationale missie, was het antwoord daarop. 

Toen het standbeeld in 1926 werd onthuld kwam er een enorme mensenmassa op af. Mgr. Diepen uit Den Bosch huldigde het beeld in. Een jaar daarvoor, in 1925, kreeg de beeldhouwer Johannes Petrus Maas (Haarlem) de opdracht voor dit beeld. Hij verbeeldde Donders in priestergewaad, met aan zijn linkerhand een geknielde creool. Het beeld werd in brons gegoten bij P.G. du Chateau en Zonen in Schiedam. Vervolgens werd het standbeeld ‘in eeuwig durend onderhoud’ overgedragen aan de gemeente aan burgemeester Vonk de Both. De sokkel bevat een ingemetselde oorkonde

Naast dit standbeeld aan het Wilhelminapark heeft Tilburg nog meer tastbare herinneringen aan Peerke Donders. Zo kennen we het kruiswegpark in het Peerke Donders Park, het stenen monument voor café Peerke Donders, de kapel, het fraterhuis aan het Kardinaal de Jonghplein, diverse schilderijen, museale objecten, relikwieën, devotionalia en diverse glas-in-loodramen. Wanneer we alle gedenktekens van Peerke Donders in chronologische volgorde zetten dan zien we iets opvallends: alle objecten werden geplaatst in de jaren 1920 en 1930. Niet alleen in Tilburg, maar ook in Sint Michielsgestel en in Paramaribo was er sprake van devotie.
Stadscollectie Tilburg / Stadsmuseum Tilburg

1923
Inzegening kapel Peerke Donders

1929 
Wonder van Lowieke Westland

1931
Reconstructie geboortehuisje Peerke Donders

1933 
Houten kruis op eerste graf Petrus Donders. Werd in 1938 vervangen door een stenen kruis.

1933 
Monument op geboortegrond Peerke Donders 

1934 
Fraterhuis Petrus Donders Kardinaal de Jonghplein

1935
Plaatsing beeld in Sint Michielsgestel (heldhaftig, als knecht van God gediend)

1936 
Plaatsing kruisweg Peerke Donders Park

1937 
Openluchtspel Peerke Donders

1938 
Stenen kruis ter vervanging van houten kruis in Suriname. 

Geconstateerd kan worden dat er talloze beelden van Peerke Donders geplaatst zijn in het Interbellum, een tijd waarin de samenleving versnelde én veranderde. Een monument dat voor de eeuwigheid bedoeld is, moet dus ook zijn betekenis hebben in de hedendaagse tijd. Wat vandaag de dag veranderd is, is de devotie en de homogene katholiciteit van Tilburg. Wat hetzelfde is gebleven is een samenleving op drift waarin maatschappelijke verhoudingen ter discussie staan.

Fotografie objecten Jan van Oevelen

dinsdag 2 januari 2018

Driekoningen en korenzang


Foto Christel Doevendans
Het Driekoningen zingen in Tilburg staat op de UNESCO-lijst van Immaterieel Erfgoed. Kleine en grote zangers trekken op 6 januari 2018 langs de deuren of treden op in onder andere verzorgingstehuizen om koninklijke liederen te laten horen. Al tweeduizend jaar lang vertellen we het verhaal van de drie wijzen die uit het Oosten kwamen om een bezoek te brengen aan het pasgeboren kindje Jezus. In Tilburg is deze erfgoedtraditie nog levend, zij het in veranderende vormen.

Tot een aantal jaren terug waren het vooral de kleine zangers die in twee- of drietallen langs de deuren trokken. Alle bewoners van Tilburg waren er op bedacht dat er kinderen konden aanbellen. Zodra de deur open ging, zette het gezang in: 'Driekoningen, driekoningen, gif me enen nuuwen hoed!'

Erfgoed en tradities zijn aan verandering onderhevig, zo merken we in onze hedendaagse samenleving. Ook het Driekoningenzingen verandert. Waar er in bepaalde wijken nauwelijks meer kinderen langs de deur komen, zien we een toename in de optredens van zangkoren. Ze bezoeken verzorgingstehuizen of komen langs op afspraak. De zangers zijn prachtig gekleed in koninklijke kostuums. Hun liederen variëren van Slavisch Byzantijns naar Latijns, Gregoriaans of gewoon op zen Tilburgs.

Voor een overzicht van de koren en de locaties: kijk op de website van Erfgoed Tilburg.

Koren Tilburg
Foto Regionaal Archief Tilburg 53122
Hasselts Gemengd Kapelle Koor, Het Laarkoor, Koor Pistache, La Renaissance, Muzemento, Ratjetoekoor, Smartlappenkoor De Begonia’s, The Harmony Singers, Tilburgs Byzantijns Koor,, Vrouwenkamerkoor Cantilare, Zanggroep Inspiration.

Locaties
De Hazelaar, Den Herdgang, De Kievitshorst, De Zonnehof, Koningsvoorde, Mater Misericordiae, De Leyhoeve, De Reyshoeve, Johannes Zwijsen, Het Laar, Petrus en Pauluskerk.

Organisatie
Driekoningenwerkgroep Heemkundekring Tilborch, Stadsmuseum Tilburg.

Erfgoed en identiteit gaan vaak samen. Stadsmuseum Tilburg legt voortdurend de verbinding daartussen. Bij Driekoningen gaat het om het immaterieel erfgoed in traditie en samenzang. Het Driekoningen zingen refereert aan de identiteit van de voorheen overwegend katholieke Tilburgers die hun kinderen verkleed als drie koningen langs de deuren lieten gaan.