dinsdag 31 januari 2017

Tilburg Maquette 1955. Stad van kerken en fabrieken?

Krelis Swaans met Goirkese kerk. Foto Maria van der Heyden

'Stad van kerken en fabrieken,' zo markeerden we als Stadsmuseum Tilburg de maquette die Ruud Cleverens zou gaan bouwen. Het was 2015 en we waren ervan overtuigd dat het stadsleven voornamelijk werd bepaald door het dominante Rooms-katholicisme en de evenzo aanwezige textielnijverheid.

Donderdag 2 februari as. geven Petra Robben, projectleider Stadsmuseum Tilburg, en Krelis Swaans, een van de MaquetteMakers, een korte lezing over kerken in de jaren 1950. Als eerste zal Petra Robben laten zien hoe de plattegrond van 1955 eruit zag, welke beelden we hebben bij de uitdrukking 'stad van kerken en fabrieken', en vervolgens welke kerken er stonden tot aan het midden van de 20e eeuw. Vooral in de jaren 1920 en 1930 kwam er een aantal kerken bij. Hoe beeldbepalend waren die voor de skyline van de stad? Die jaren waren immers toch ook van de vernieuwing en het modernisme? Na deze uiteenzetting van ca. 30 minuten zal Krelis Swaans laten zien welke kerkjes hij bouwde op een schaal van 1:1.000. Bij het maken daarvan stuitte hij op het verhaal van de doop- en de rouwkapellen, die in verbinding staan met de buitenzijde van de kerk. Extra aanbouw was nodig, omdat de ongedoopte kinderen nog niet in een gewijde kerk mochten komen.

Hasseltse kerk. Foto Maria van der Heyden
Na de lezing kan het publiek vragen stellen, en daarna een kijkje nemen bij de maquette. Er is een actieve groep MaquetteMakers die iedere middag aanwezig is om de stad op kleine schaal vorm te geven. Doordat zij intensief, bij elk bebouwd stukje grond zich moeten afvragen hoe het gebouw eruit zag, ontstaan er inzichten onder andere ten aanzien van het uiterlijk van de kerken. We gaan erover horen as donderdag bij De Bibliotheek Midden-Brabant. De lezing is van 19.30 tot 21.00 uur in de Theaterzaal van de Bibliotheek Tilburg Centrum en is gratis voor leden van de Bibliotheek. Niet-leden betalen 3 euro. Geïnteresseerden dienen van te voren te reserveren, telefonisch via 013-4648513, per mail  of persoonlijk bij de informatiebalie van de Bibliotheek Tilburg Centrum.

donderdag 19 januari 2017

Kunstenaar Tessa zoekt Tilburgse nop- en stopster Theresia


‘Gevonden voorwerpen / Voorwerpen gevonden’, zo luidt de titel van een tweeledige expositie die in het voorjaar van 2017 gaat plaatsvinden bij het Bkkc en De Bibliotheek Tilburg Centrum in Tilburg. Beeldend kunstenaars gingen op zoek naar bronnen in het Regionaal Archief Tilburg, Stadsmuseum Tilburg en bij het TextielMuseum. Aan die 'gevonden voorwerpen' geven de kunstenaars een nieuwe betekenis of interpretatie. 

Een van de kunstenaars is Tessa van Helden. Zij is vierdejaars studente aan de Fontys Academie voor Beeldende Kunst en Vorming. Tessa liet zich inspireren door de Tilburgse textielgeschiedenis en de verhalen van leerlingen die op de Textielschool zaten. In de collectie van het TextielMuseum vond Tessa een oorkonde van Theresia Huijbregts, en diverse nop- en stopboeken.

De deelexpositie ‘Voorwerpen gevonden’ vindt van 12 maart t/m 30 april plaats  in de bibliotheek aan het Koningsplein. Daarvoor is Tessa op zoek naar informatie over Theresia L.J.H. Huijbregts, geboren op 3 november 1944 te Tilburg. Graag zou zij  in contact willen komen met deze voormalige leerling van de R.K. Lagere Textieldagschool.

Het project ‘Gevonden voorwerpen / Voorwerpen gevonden’ is gebaseerd op een samenwerkingsverband van Bkkc, Kunstbalie en Bibliotheek Midden-Brabant. Stadsmuseum Tilburg en Regionaal Archief Tilburg haakten tijdens dit project aan.

Wie informatie heeft over Theresia Huijbregts kan via de mail contact opnemen met Tessa van Helden

donderdag 12 januari 2017

Identiteit Tilburg: Kaajbaandexpositie

De identiteit van Tilburg is elke donderdagmorgen te aanschouwen in de Mr. Stormstraat in Oud-Noord. Daar hebben de straatbewoners een icoon van de stad geadopteerd en op hun container geplakt. Op donderdagochtend worden de containers geleegd, en iedere keer is de tentoonstelling dan te bezichtigen.

De iconen zijn ontworpen in het kader van de TilburgsAns. De 'founding fathers' Sander Neijnens en Ivo van Leeuwen ontwierpen een lettertype dat het karakter van de stad weerspiegelt. De Tilburgse kernwaarden als humor, tegendraads, sociaal en experimenteel zijn hierin vertegenwoordigd. Neijnens en Van Leeuwen weten iedere keer op een bijzondere manier de aandacht te vestigen op de TilburgsAns. deze keer met een zogeheten 'Kaajbaandexpositie'.

Herkenbaar, dat zijn deze pictogrammen van de stad.Vanuit het erfgoed zien we iconen als Peerke Donders, Willem II, Marietje Kessels, de Heikese kerk en 'ene lozzie'. Vanuit de beeldende kunst en architectuur zijn vertegenwoordigd het Draaiend Huis en Den Ophef van John Körmeling en Tilburgs grootste woontoren, de Westpoint. Opvallend zijn de iconen die Tilburg als Muziekstad kenmerken: een djembé, verwijzend naar Mundial, Paradox, hèt podium voor jazzmuziek en het Gipsy Festival dat een aantal jaren plaatsvond in de tuin van Interpolis.

De identiteit van een stad is geen vaststaand gegeven, maar zeker is wel dat bepaalde elementen én kernwaarden constanten zijn. Zo zijn de iconen in de 'Kaajbaandexpositie' van Sander Neijnens en Ivo van Leeuwen daar een voorbeeld van.



woensdag 11 januari 2017

Maquette Tilburg. Erfgoed en co-creatie in de bieb

Een maquette van de stad uit 1954-1955. In Tilburg zitten vrijwilligers met hart voor de stad al maandenlang te werken aan een miniatuurstad in een schaal 1:1.000. De bibliotheek is een perfecte plek daarvoor. Midden tussen de collectie Tilburgboeken is een heuse werkplaats gebouwd. Er wordt geredeneerd, gediscussieerd, gesteggeld, en op zen Tilburgs 'gemaawd', maar evenzo hard gewerkt. Boeken, foto's, plattegronden en internet zijn de ingrediënten voor de Tilburgse MaquetteMakers.

De kadasterkaarten die eerst in rood waren ingekleurd, zijn vrijwel alle vervangen door grijze ondergrondjes. Aan de hand van de kadastertekeningen doen vrijwilligers onderzoek in het digitale bouwdossier en in sloopdossiers in Regionaal Archief Tilburg. De onderzoekers maken opdrachtforrmulieren voor de bouwers. Deze werken aan de hand van de onderzochte gegevens de straten en huizen uit. Begonnen is met de 'gemakkelijke' bouwsels, de rijen huizen die vanaf de jaren 1930 zijn ontwikkeld. Deze serieproductie is een voorproef om later de grotere huizen en gebouwen te kunnen maken.

Eens per maand organiseert de Bibliotheek Tilburg Centrum een lezing rondom een thema dat gerelateerd is aan de Tilburg Maquette. Op 2 februari as. gaat de lezing over de kerken die in de maquette van 1954-1955 moeten staan. Een van de MaquetteMakers is Krelis Swaans. Hij werkt aan de hand van foto's en bouwtekeningen de diverse kerken uit.

Loopt de Tilburgse bieb met deze MaquetteWerkplaats voorop? Vanuit Stadsmuseum Tilburg zijn we blij met deze co-creatie. De bibliotheek is een openbare plaats waar bezoekers gemakkelijk naar toe gaan. De ruimte met alle boeken en media is inspirerend genoeg om daartussen aan de slag te gaan. Indien er informatie moet worden opgezocht, dan zijn de middelen aanwezig. Daarbij beschikken de MaquetteMakers over kennis ten aanzien van het erfgoed van de stad en bevorderen zij de dialoog over de veranderende stad. De TilburgMaquette is een uitnodiging om bezig te zijn met de eigen stad en herinneringen op te halen aan de jaren 1950.

Meer foto's van de MaquetteWerkplaats op Facebook Stadsmuseum Tilburg

Foto's Maria van der Heyden

dinsdag 10 januari 2017

Lezing Tilburg en kerken in de jaren ‘50

Goirkese kerk gebouwd door Krelis Swaans
De Bibliotheek Tilburg Centrum organiseert in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg op donderdag 2 februari om 19.30 uur een lezing over Tilburg en kerken in de jaren ’50. Deze lezing wordt verzorgd door Petra Robben van Stadsmuseum Tilburg en Krelis Swaans, Maquettemaker bij de Tilburg Maquette.  U dient van te voren een plaats te reserveren bij de Bibliotheek Tilburg Centrum.

Inwoners van Tilburg bouwen in de Bibliotheek Tilburg Centrum gezamenlijk aan een maquette van de stad zoals die eruit zag in de jaren ’50 van de vorige eeuw. Daarbij is ook aandacht voor kerken

Goirkese kerk op plattegrond 1927-1928
en hun geschiedenis. Ruim twintig Rooms-katholieke parochiekerken en vijf kerkgebouwen voor andere gezindten zijn te vinden op de Tilburg Maquette die gebaseerd is op het jaar 1954. Tijdens de lezing zal ingegaan worden op de totstandkoming en geschiedenis van deze kerken. Na de lezing kan de Tilburg Maquette worden bezocht waar Stadsmuseum Tilburg en de maquettebouwers aanwezig zijn om vragen te beantwoorden.

De lezing vindt plaats op 2 februari van 19.30 tot 20.30 uur in de Theaterzaal van de Bibliotheek Tilburg Centrum. Vanaf 19.00 uur staat een kopje koffie/thee klaar. De lezing is gratis voor leden van de Bibliotheek. Niet-leden betalen 3 euro p.p. Reserveren kan telefonisch via 013-4648513, per mail via ticketsbtc@bibliotheekmb.nl of persoonlijk bij de informatiebalie van de Bibliotheek Tilburg Centrum.

zaterdag 7 januari 2017

Driekoningen. Traditie of actualiteit?

Grote en kleine koningen in Udenhout
'Niet een Driekoningen gezien,' zo schrijft een Tilburger op Facebook. Eén vind-ik-leuk en drie bevestigingen met 'Ik ook niet.' Wel zijn er leuke foto's en filmpjes van Tilburgers die vroeger zelf als een van de koningen op pad ging, zoals Efisio Tronci van 'Alle Tilburgse herinneringen in een groep'. Ook in de Tilburgse Bouwmeesterbuurt werden de koningen gemist, hoewel er hier en daar zakken snoepgoed werden klaargelegd. 'Hier in de Bomenbuurt lopen ze rond!' aldus een opgetogen Tilburger.

In Brabants Dagblad zien we op de voorpagina van het regionale nieuws dat de koningen Babette (8), Annemein (4) en Willemijn (7)  in de Tilburgse Petrus en Pauluskerk zingen voor een jury. Zij werden beoordeeld op zangkunst en originaliteit. Hoeveel koningen zouden er geweest zijn?  In Biest-Houtakker is een gemeenschappelijk doel geformuleerd. De veelal kleine koningen zongen er niet voor snoep, maar voor geld. Voor een dorpsgenootje met hartproblemen en een verblijf in het Ronald Mc Donaldhuis. In Udenhout werd de Driekoningentraditie gevierd met gezang van zowel kleine als grote koningen. Heemcentrum 't Schoor en de lokale bibliotheek organiseerden een bijeenkomst waar onder andere werd gezongen door het Tilburgs Byzantijns Koor.

Tekening van Nico Molenkamp.
Stadscollectie Tilburg
In Brussel is een 'driekoningentocht' ontwikkeld om de route van een asielzoeker duidelijk te maken. 'Welke tocht maakt een asielzoeker bij zijn aankomst in België?’ zo vragen de Belgen zich af. Op 8 januari organiseren ze een driekoningentocht in Brussel. Is het een aanschouwelijke les in gastvrijheid, in rechtvaardigheid en in menselijkheid? De afgelegde route belooft een confrontatie met mensen uit het warme zuiden en mensen uit het kille noorden. De gegidste tocht duurt 2,5 uur.

Wat doen we er mee in Tilburg volgend jaar? Vasthouden aan de traditie en hopen dat er maar veel kleine koningen aan de deur komen? Is het een traditie van alleen de Rooms-katholieken of zijn er in de vele nationaliteiten in onze stad andere vormen denkbaar? Of kunnen we de fraaie liedcultuur niet uitdiepen met al die koren die we in Tilburg hebben? Wat zijn eigenlijk de onderliggende waarden van dit immateriële erfgoed? Misschien moeten we als stad een gezamenlijk doel vaststellen zoals de koningen dat deden in Biest-Houtakker? Of volgen we de Belgen in hun driekoningentocht om hedendaagse maatschappelijke kwesties bloot te leggen?

Erfgoed is van belang om door te geven aan volgende generaties. Wanneer we dat doen vanuit onze eigen nostalgie, dan is de traditie een kort leven beschoren. Het benoemen van de waarde van het erfgoed en daar een hedendaagse betekenis aan geven, dat is wellicht de uitdaging voor een creatieve, sociale en tegendraadse stad als Tilburg?

vrijdag 6 januari 2017

Tilburgse Missienaaikring. Door de wereld bewogen

De vorige blog met de vraag over het bord van de Tilburgse Missienaaikring riep enkele reacties op. Zo stelt Hans Scholtes, geschiedenisdocent van het Koning Willem II College in Tilburg dat liefdadigheid voor de katholieken een soort tegengif was voor het socialisme. Zijn oma had ook een clubje dat minderbedeelden van van alles voorzag. 'Maar goed, hier gaat het wel om de missie natuurlijk. Trouwens, de overbodige spatie was toen kennelijk ook al een fenomeen,' aldus de geschiedenisdocent.

Via de website Tilburgers.nl trok het bord ook de aandacht van Daan Eras die schat dat het betreffend bord ooit is geschonken aan de echtgenote van Frans van dan Heuvel, een stenenfabrikant, die vroeger in de Stationsstraat heeft gewoond (met zijn gezin). Eras zelf heeft geen contact met hun nakomelingen. Wel attendeerde hij ons op deze link naar de familie.

Een derde reactie was van een persoon, genaamd Ben (zonder achternaam), die verwijst naar een boek van Gabrielle Dorren ‘Door de wereld bewogen. Geschiedenis van de Nederlandse missionarissen van het H. Hart (MSC)’.  Het boek is in 2004 geschreven vanuit de Rooi Harten aan de Bredaseweg. De Tilburgse Missienaaikring bleek de grootste en meest actieve, zo blijkt uit het boek. De Nederlandse samenleving zou de afgelopen 150 jaar veel aan religieuze ordes en congregaties te danken hebben.

De Tilburgse Missienaaikring bleef tot ca. 1970 actief. 'Aan de Missienaaikring kwam geen einde. Zij verdween uit het zicht,’ zo wordt gesteld. Dat prikkelt de nieuwsgierigheid. Is de Tilburgse missienaaikring als zodanig nog actief, of kreeg die een andere vorm? Stadsmuseum Tilburg hoort het graag.

dinsdag 3 januari 2017

Tilburg sociale stad? Gedenkbord Missie Naaikring 1925

Een gedenkbord van de Tilburgse Missie Naaikring. Wie weet er iets meer over? Deze vraag werd gesteld aan Stadsmuseum Tilburg. Op de voorzijde staat de tekst 'Het bestuur der Tilburgsche Missie Naaikringen 1925'. Op de achterzijde een etiketje met 'Van Oma Van de Heuvel - Eras'.

Naaikringen voor de missie werden destijds georganiseerd vanuit de goede-doelengedachte. Vandaag de dag worden er overal inzamelingen gehouden voor vluchtelingen, Rode Kruis, of voor oorlogsgebieden. Onlangs nog, werden er in Tilburg sjaals gebreid en verspreid voor mensen die het koud hebben.

In hoeverre is Tilburg een sociale stad te noemen? Waren we in het verleden (wellicht door de katholieke werken) meer betrokken bij de goede doelen?

Voorwerpen vertellen een verhaal. Ze dragen bij aan de geschiedschrijving van de stad. Mochten er mensen zijn die weten welk verhaal bij dit gedenkbord hoort, dan ontvangen we graag een reactie per mail.