donderdag 30 maart 2017

Museumweekend 220 VOLT-voorwerpen Tilburg

Delftsblauwe borden. Stadscollectie Tilburg

Tijdens het Nationaal Museumweekend op 8 en 9 april toont Stadsmuseum Tilburg maar liefst 220 VOLT-voorwerpen in de voormalige fabriek waar nu FabLab013 is gevestigd. Het verhaal van de VOLT-fabriek is terug te vinden in de Stadscollectie Tilburg, waarin ruim 750 voorwerpen bewaard zijn gebleven. De VOLT-Gloeilampenfabriek in Tilburg was van 1909 tot 1990 in bedrijf. De fabriek was internationaal bekend met de gloeilampen, radio-, mijn-, vuurtoren- en autolampen, röntgenbuizen en neon. Later werd de productie uitgebreid met batterijen, knijpkatten, fietslampen, scheerkoppen en gereedschappen. In de hoogtijdagen werkten er meer dan 5.000 mensen.

In de afgelopen twintig jaar besteedde oud-medewerker Jan van Iersel veel tijd aan het inventariseren en beschrijven van die voorwerpen. Wat zit er zoal in de collectie VOLT van Stadsmuseum Tilburg? Van Iersel maakte een indeling met producten zoals condensatoren, trimmers, spoelen, transformatoren en deflectiemiddelen. Daarnaast selecteerde hij gereedschappen als elektrische en mechanische ijk-, weeg-, meet- en registratiegereedschappen. De gebruiksvoorwerpen spreken wellicht meer tot de verbeelding en de herinnering: een plattegrond van VOLT-Noord met daarop de loopafstanden aangegeven, een herinneringspenning, zes Delftsblauwe borden die door de ‘buitenfabrieken’ van Philips werden aangeboden aan de 40-jarige VOLT.

In de voormalige VOLT-fabriek aan de Groenstraat bevindt zich in een van de hallen FabLab013. Daar waar voorheen gloeilampen en knijpkatten werden gemaakt, staan vandaag de dag 3D-printers, freesmachines, lasersnijders en een foamcube. Iedereen kan er binnenlopen om aan de slag te gaan met de machines en eigen producten te maken. Labmanagers zijn aanwezig om te assisteren. Wie het niet zelf kan, of liever samenwerkt, geeft het project bij FabLab013 in opdracht.

Wie geïnteresseerd is in elektrotechniek of herinneringen wil ophalen aan de VOLT is van harte welkom tijdens het Nationaal Museumweekend. Niet alleen de 220 VOLT-voorwerpen vertellen een verhaal. Ook oud-medewerkers Jan van Iersel en Johan Bushoff zijn aanwezig om hun verhalen te delen. Voorts is er een film van VOLT en zijn er boekjes te koop over de VOLT-geschiedenis. Om te laten zien wat hedendaagse technieken zijn, organiseert FabLab013 workshops en demonstraties.

Kom voor techniek, verhalen en 220 VOLT-voorwerpen naar FabLab013 tijdens het Nationaal Museumweekend op 8 en 9 april 2017 van 12.00 – 17.00 uur (Stadsmuseum Tilburg i.s.m. FabLab013). Groenstraat 139 – Hal 553 , 5021 LL Tilburg.




www.fablab013.nl

woensdag 29 maart 2017

Lezing: Sportstadions in Tilburg: spiegels van de tijd (Thijs Kemmeren)

Stadion Willem II. Foto Regionaal Archief Tilburg 43450
In samenwerking met de Bibliotheek Tilburg Centrum organiseert Stadsmuseum Tilburg op donderdag 6 april een lezing over 'sportstadions als spiegel van de tijd'. Deze lezing voor iedereen die geïnteresseerd is in de geschiedenis van Tilburg, wordt verzorgd door docent/onderzoeker Thijs Kemmeren. Hij zal o.a. ingaan op de geschiedenis van het Koning Willem II stadion en het zwembad aan de Ringbaan Oost in Tilburg.

Sportstadions in Tilburg
Thijs Kemmeren is voormalig hogeschooldocent Sport en de Sportwereld bij Fontys Hogescholen, en momenteel als buitenpromovendus verbonden aan Tilburg University en de Universiteit Gent. In 2018 hoopt hij te promoveren op het onderwerp ‘Tilburg sport, 1840-1940. Urbanisatie, sport en identificatie’.

Met de opkomst van de moderne sport in de twintigste eeuw groeiden sportstadions uit tot belangrijke bouwwerken van stedelijkheid en behoren naast het gemeentehuis, de kerken, de centrale pleinen, het theater en het station tot de meest bekende en meest bezochte bouwwerken van de stad. Een sportstadion is, net als een gemeentehuis, een station, een kathedraal, een concertzaal of een theaterzaal, een gebouw waarop de inwoners van een stad trots willen zijn, dat soms controversieel is (bijvoorbeeld vanwege de gekozen architectuur of de hoge kosten), dat de stad een gezicht geeft en waarmee een stad zich wil identificeren. De status van een sportstadion is onderdeel van de strijd om de stedenhiërarchie en kan een impuls zijn voor economische ontwikkeling. De specifieke architectuur van een sportstadion benadrukt een sterke scheiding tussen binnen en buiten het stadion.

Tilburg kende in 1954 verschillende accommodaties waar de leden van de vele sportverenigingen zich thuis voelden. De accommodaties varieerden van schietbanen bij Boerke Mutsaers en de Postelse Hoeve voor de nog aanwezig handboogschietverenigingen, velden met kantines en kleedkamers voor voetbal- en korfbalverenigingen en verschillende gymnastiekzalen, vaak aanwezig bij de scholen voor lager- en voortgezet onderwijs, waar de gymnastiekclubs, maar de volleybalverenigingen thuis waren. De stad kende twee grote sportaccommodaties: het in 1933 gebouwde zwembad en het Tilburgse Sportpark. Deze beide sportstadions waren een uithangbord voor de stad en daarmee een spiegel van de tijd.

Lezing bijwonen?
Het programma van de avond is als volgt:
19.00 – 19.30 uur inloop met koffie/thee
19.30 – 20.30 uur lezing door Thijs Kemmeren
20.30 – 21.00 uur bezoek aan de Tilburg Maquette waarbij Petra Robben namens Stadsmuseum Tilburg graag uw vragen beantwoordt

Kaarten voor de lezing zijn gratis voor leden en kosten 3 euro p.p. voor niet-leden.
Graag kaarten vooraf reserveren per mail, telefonisch (013-4648513) of persoonlijk bij de informatiebalie van de Bibliotheek Tilburg Centrum.

Tilburg in de jaren '50: maandelijkse lezingen
Inwoners van Tilburg bouwen in de Bibliotheek Tilburg Centrum gezamenlijk aan een maquette van de stad zoals die eruit zag in de jaren ’50 van de vorige eeuw. Door samen te bouwen, laten ‘bouwvakkers’ en ‘onderzoekers’ het verleden van de stad Tilburg zien. Deze Tilburg Maquette vind je op de eerste verdieping van onze Bibliotheek bij de Tilburg Collectie en is een initiatief van Stadsmuseum Tilburg.

Komende tijd is er in de Bibliotheek maandelijks een lezing over Tilburg in de jaren ’50. Na afloop van de lezingen is er gelegenheid om de Tilburg Maquette op de eerste verdieping van de Bibliotheek te bezoeken en kunnen er vragen worden gesteld.

Het Wapen van Tilburg in Hilvarenbeek?

Regelmatig krijgt Stadsmuseum Tilburg objecten aangeboden die een relatie hebben met Tilburg. Deze keer een vraag over een uithangbord dat in Hilvarenbeek hing.

'Café Het Wapen van Tilburg' zo staat te lezen op het bord. Daaronder de naam C.P. Goes-Brekelmans. In het midden de drie torens van Tilburg in een schild.

Was Van Goes-Brekelmans een Tilburger? Had hij eerder een café hier in onze stad? was het nostalgie om een Tilburgs wapen in Hilvarenbeek op te hangen? Of was er een Tilburgse kolonie in Hilvarenbeek die behoefte had aan een eigen stamkroeg?

Reacties en verhalen horen we graag!

woensdag 22 maart 2017

VOLT-mannen en -vrouwen gezocht!

Wie werkte er bij de VOLT en wil helpen bij het Nationaal Museumweekend waarin 220 VOLT-voorwerpen worden getoond in de voormalige fabriek? Er zijn extra handen nodig bij de voorbereidingen, tijdens het Museumweekend op 8 en 9 april en de dagen erna.

Van 1909 tot 1999 was er in Tilburg de VOLT-Gloeilampenfabriek. De fabriek was internationaal bekend met gloeilampen, radio-, mijn-, vuurtoren- en autolampen, röntgenbuizen en neon. Later werd de productie uitgebreid met batterijen, knijpkatten, fietslampen, scheerkoppen en gereedschappen. In de hoogtijdagen werkten er meer dan 5.000 mensen.

Tijdens het Nationaal Museumweekend toont Stadsmuseum Tilburg 220 VOLT-voorwerpen in de voormalige fabriek waar nu FabLab013 is gevestigd. Werden er voorheen gloeilampen en knijpkatten gemaakt, vandaag de dag beschikt het FabLab over 3D-printers, freesmachines, lasersnijders en foamcube. Iedereen kan er binnen lopen om aan de slag te gaan met de machines en eigen producten te maken. Labmanagers zijn aanwezig om te assisteren. Wie het niet zelf kan, of liever samenwerkt, geeft het project bij FabLab in opdracht.

Wilt u ons helpen om de voorwerpen mee klaar te zetten in de voormalige fabriek? Dat doen we voorafgaand aan 8 en 9 april. Tijdens het Nationaal Museumweekend willen we graag dat oud-VOLT-medewerkers toelichting geven op de voorwerpen of over hun werkzaamheden in de fabriek. Voor de dagen na het museumweekend zoeken we eveneens enkele mensen om de voorwerpen weer in te pakken. 

VOLT-mannen en -vrouwen, meldt u zich aan?
U kunt contact opnemen met Petra Robben, petra.robben@stadsmuseumtilburg.nl of bellen 06 532 684 37.

vrijdag 17 maart 2017

Lieu de mémoire in Tilburg: overlijden koning Willem II 17 maart 1849

Prent sterfkamer. Stadscollectie Tilburg
Op 17 maart 1849 stierf koning Willem II in Tilburg in zijn 'paleis', dat gelegen was aan de Nieuwendijk. Het was een voormalige fabrikantenwoning van de lakenverver J.M. Frankenhoff. De exacte plaats waar de koning overleed werd 25 jaar later gemarkeerd met een hardstenen gedenknaald van de architect Van Tulder. Hierop werd een afbeelding van de koning aangebracht, evenals vier marmeren platen met daarop diverse teksten.

De gedenknaald stond echter in de weg bij de totstandkoming van de Tilburgse Cityring. De Nieuwendijk werd doorbroken, en de gedenknaald verdween voor een poos naar de gemeentewerf. Deze doorstond de tand des tijds niet, en was aan erosie onderhevig. De gedenknaald werd in stukken uiteen gehaald, en op onderdelen opgenomen in de Stadscollectie Tilburg. Het medaillon met de afbeelding van de koning kreeg een plek in de nieuwe gedenknaald die nu naast de Heikese kerk staat, en de oorspronkelijke sterfplek niet meer markeert.

De plaquette op de fontein van Joop Beljon
Dat doet inmiddels de plaquette die op de fontein van Joop Beljon is aangebracht. Daarbij werd lange tijd nog gedacht dat het stukje grond voor de plaquette nog altijd toebehoorde aan de koninklijke familie. Het gaat om ca. 90 meter waarop de Oranjefamilie nog altijd hun auto gratis zou mogen parkeren. Uit recentelijk onderzoek bleek echter dat al in 1985(!) het eigendomsrecht overging naar het
Rijksvastgoedbedrijf.

'Tis euweg sund', zullen vele Tilburgers nu weer zeggen. De stad staat er immers om bekend dat al het schone is verdwenen, en zo'n nauwelijks nog aanwezige sterfplek is daar weer een voorbeeld van. Toch is er nog veel erfgoed dat ons herinnert aan het overlijden van de koning. Zo zijn er prenten van zijn sterfkamer, werden er zelfs foto's van gemaakt, zijn delen van de oude gedenknaald geborgen in de stadscollectie en bevat de nieuwe gedenknaald nog het medaillon.

Een lieu de mémoire is een deftig woord voor een herinneringsplaats. Dat kunnen we letterlijk nemen door te verwijzen naar de exacte locatie waar de sterfkamer van de koning was. In figuurlijke zin zijn er diverse objecten die ons doen herinneren aan het moment waarop de koning overleed. Het was 17 maart 1849, vandaag exact 168 jaar geleden. In Tilburg leeft, dankzij het aanwezige erfgoed, de herinnering nog altijd voort.
Maquette van de oude gedenknaald. Stadscollectie Tilburg


donderdag 9 maart 2017

Interview NOS 'Hier adem ik vrij en voel ik mij gelukkig!'

Petra Robben in gesprek met Kysia Hekster, NOS
Het zijn de legendarische woorden van Koning Willem II in Tilburg: 'Hier adem ik vrij, en voel ik mij gelukkig'. Hij voelde zich op zijn gemak bij de gemoedelijkheid van de Brabanders. Geen protocollen, geen etiquette, maar gezelligheid en vriendschap met o.a. pastoor Joannes Zwijsen.

De kroonprins en later de koning verbleef regelmatig in Tilburg vanaf ca. 1830 tot aan zijn dood in 1849. Voorafgaand aan de persconferentie Koningsdag Tilburg, werd Petra Robben, projectleider bij Stadsmuseum Tilburg, geïnterviewd door het NOS-journaal.

Als decor diende het voormalige paleis van de koning waarvoor hij zelf in 1947 de eerste steen legde. Toen het paleis gereed was in 1849, stierf de koning daags van tevoren. Hij heeft er dus niet in gewoond.

De stad Tilburg heeft een aantal herinneringsplekken, zoals de gedenknaald, het standbeeld op de Heuvel, de plaquette bij zijn sterfplek. Uiteraard zijn er straatnamen die verwijzen naar de koning én er is uiteraard de voetbalclub Willem II.

De komende weken kleurt Tilburg oranje. Er zijn programma's in de maak en in de krant en de huis-aan-huisbladen wordt er veel aandacht besteed aan het erfgoed van de stad.

Vandaag, 9 maart 2017, om 17.15 uur uitzending op de radio. Om 18.00 uur en 20.00 uur bij NOS-journaal.

Luister hier het radio-item terug (9 maart in Nieuws & Co van de NOS).

woensdag 8 maart 2017

Stickerboek voor de koning

Tilburg heeft historisch gezien een unieke relatie met het koningshuis. Stadsmuseum Tilburg (SMT) brengt daarom ter gelegenheid van Koningsdag een stickerboek (à la de ‘voetbalplaatjes’) uit. Het boek is bestemd voor 10.000 leerlingen uit de bovenbouw van de basisscholen uit Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout. Opmerkelijk element is de Gouden Sticker: de eerlijke vinder wint een speciale prijs!

Het boek, dat 16 pagina's bevat, maakt kinderen op een speelse manier vertrouwd met de unieke relatie tussen stad en koningshuis, van vroeger tot straks: we beginnen bij prins Willem II (begin 19e eeuw), laten zien hoe de relatie anno 2017 is, maar kijken ook - met een knipoog - naar de toekomst (wie weet viert Amalia op 7 december 2053 haar 50ste verjaardag ook in Tilburg). En passant maakt een nieuwe generatie kennis met het belang van erfgoed en de in onze stad actieve organisaties op dit vlak.

Alle 10.000 leerlingen uit groep 5 tot en met 8 ontvangen via hun school begin april een gratis stickerboek. Het verhaal over het koningshuis en Tilburg wordt geschreven door Frank van Pamelen. Tekenaar en illustrator Jeroen de Leijer maakt afbeeldingen en studio Ontwerphaven geeft het boek vorm.

Bij bibliotheken, buurthuizen en MFA's kunnen kinderen (gratis) pakjes stickers bemachtigen. Om het boek compleet te maken moeten er ca. 20 stickers worden verzameld: sparen en ruilen dus! Tussen de bijna kwartmiljoen plakplaatjes zit één Gouden Sticker. Deze geeft recht op een bijzondere prijs.

Het stickerboek maakt onderdeel uit van een bredere profileringscampagne van het Tilburgse erfgoedveld rondom Koningsdag. Onder de titel ´10 dagen op pad voor de koning´ vinden er van 18 april tot en met 27 april allerlei activiteiten plaats (zie bijlage).