zaterdag 9 september 2017

Tilburgse identiteit? Boeren, burgers en buitenlui!

Café Bierings, Goirkestraat.
Wanneer we spreken over de Tilburgse identiteit, relateren we die vaak aan het arbeidersverleden van de stad. 'Nie mauwe, mar sjouwe', zo zou ons motto al eeuwenlang zijn. Toch is het een wat eenzijdige benadering van een samenleving die vanuit zowel het boerenleven als de nijverheid uitgroeide tot een gelaagde samenleving met diverse standen en klassen in de negentiende en vroeg twintigste eeuw. 

De Tiendschuur, Reitse Hoevenstraat.
Een mooie gelegenheid om eens stil te staan bij de samenleving van destijds is de Open Monumentendag die op zaterdag 9 en zondag 10 september landelijk wordt georganiseerd. Boeren, burgers en buitenlui is het thema van de aanstaande Open Monumentendag. De nadruk ligt hiermee sterk op mensen en op hun onderlinge economische en culturele relaties. Het thema verbindt stadsbewoners en plattelandsbewoners en de geschiedenis met het heden.

Udenhout en Berkel-Enschot hebben van oudsher een agrarisch karakter. Hier worden dan ook vele boerderijen en boerenerven opengesteld. Door de Werkgroep Open Monumentendag zijn er twee fietsroutes ontwikkeld die langs de panden gaan. In Tilburg worden de kernen Goirke, Hasselt en Reitse Hoevenstraat via de Bokhamer verbonden met de landgoederenzone Bredaseweg en Oude Warande. Aan de Oude Warande wordt op 10 september speciaal aandacht besteed.
Kerkhof Goirkestraat

De Werkgroep Open Monumentendag brengt een folder uit met informatie over de opengestelde monumenten, de openingstijden en de activiteiten. De locaties staan op de plattegrond. Stadsmuseum Tilburg werkt aan een doorlopend verhaal over de bewoners en gebruikers van de panden: niet over arbeiders, maar over boeren, burgers en buitenlui.

De foto's zijn gemaakt door de Werkgroep Open Monumentendag.

zaterdag 2 september 2017

In Memoriam Frans Kense (1939-2017)

Op 31 augustus 2017 is Frans Kense (1939) overleden. Recentelijk nog, op 10 augustus, kreeg Frans de Tilburg Trofee voor zijn vele bijdragen aan het Tilburgs erfgoed. Loco-burgemeester Berend de Vries overhandigde de onderscheiding aan Frans in het bijzijn van partner Thea en familieleden.

Het Geheugen van Tilburg bevat meer dan 300 artikelen van Frans Kense. Wie zijn account bekijkt, ziet allereerst de foto van Frans in een oude automobiel. Deze afbeelding is kenmerkend want bijna alle verhalen gaan over auto’s, fietsen, treinen en andere vervoersmiddelen. Zo lezen we over de zogeheten ‘Brockwaybussen’ die blijkbaar niet goed functioneerden, waarna Tilburger Adrianus Heerkens (1893-1954) de mogelijkheid kreeg om het beter te doen.

Een van de vele andere verhalen gaat over de auto van koningin Wilhelmina, die voor Hotel De Gouden Zwaan op de Tilburgse Heuvel werd gefotografeerd! De Spyker van Wilhelmina was niet alleen voorzien van een officiële standaard zoals gebruikelijk op de koninklijke voertuigen, maar droeg het kenteken H-4865: de auto van koningin Wilhelmina! Dat Kense een specialist is bij uitstek als het gaat om historische auto’s, blijkt uit de website van het Brabants Historisch Informatie Centrum.  deautovanmijnopa.nl staat op naam van Frans Kense.
Frans Kense, Spoorzonedag 2015

Frans schreef echter niet alleen over voertuigen. Zo is zijn eerste publicatie over de Antoniusstraat, de straat waar hijzelf ook woont. In 2007 schreef hij Tilburg Wolstad, herinneringen aan een glorietijd, in 2009 het Groot Tilburgs Quizboek en in 2013 Verkeer en Vervoer in Brabant 1814 - 1940.
Naast al deze online en offline activiteiten is Frans al veertien jaar betrokken bij Heemkundekring Tilborch, waar hij de redactie voert van het maandelijkse mededelingenblad. Daarnaast werkte Frans jarenlang als vrijwilliger bij de Werkgroep Open Monumentendag Tilburg en bij Stadsmuseum Tilburg.


Dit verhaal is ook te lezen op
Geheugen van Tilburg
Erfgoed Tilburg

donderdag 24 augustus 2017

Waarom zijn monumenten belangrijk voor Tilburg?



De Oliemeulen / TilburgSans
Ben jij een gebruiker van een monument en waarom vind je het van belang voor de stad? Stadsmuseum Tilburg is op zoek naar antwoorden op deze vragen bij de volgende monumenten: TextielMuseum, de Goirkese kerk / kerkhof, Café Bierings, MFA De Poorten / de Hasseltse kerk, het Kasteel van Tilburg, een weverswoning in de Hasseltstraat, de Hasseltse kapel, de Oliemeulen, de Tongerlose Hoef, Café het Dorstige Hert, de Oude Warande en Prinsenhoef. Voorafgaand aan Open Monumentendag 2017, op 9 en 10 september in Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout, onderzoekt Stadsmuseum Tilburg het hedendaagse gebruik van een aantal monumenten, evenals de betekenisgeving of de waardering van de Tilburgers. 

Hasseltse kapel / TilburgSans
Het thema van de landelijke Open Monumentendag is ‘Boeren, burgers en buitenlui’. Het is een verwijzing naar het verleden waarbij de stadsomroeper iedereen aansprak wanneer hij de bevolking aanriep. Herinneren we in onze collectieve (Tilburgse) geschiedenis vooral arbeiders, fabrikanten en pastoors, toch blijken er in onze stad meerdere typen bewoners te zijn geweest. Aan de hand van opengestelde monumenten in het tweede weekend van september wordt duidelijk wie de voormalige gebruikers of bewoners van de panden en locaties waren.

Oude warande / TilburgSans
De stad Tilburg is in de loop van de 20e eeuw drastisch veranderd. Het is al lang geen stad meer van boerderijen, kerken en fabrieken. Hoewel de overgebleven gebouwen ons nog altijd herinneren aan het verleden, hebben ze vandaag de dag een andere functie en zijn er andere gebruikers. Stadsmuseum Tilburg, dat erfgoed koppelt aan identiteit, is nieuwsgierig naar het hedendaags gebruik van de gebouwen en locaties die tijdens Open Monumentendag zijn opengesteld. Wiens ‘home’ of ‘honk’ is het? Welke individuen, groepen of verenigingen horen erbij?

Een aspect van identiteit is de identificatie met een gebouw of een locatie. Monumenten worden bewaard omdat ze van belang zijn voor het verhaal van de stad of omdat ze ons laten zien hoe er vroeger werd gebouwd, gewoond of gewerkt. Toch blijkt de waardering voor een gebouw niet altijd even eenduidig. Waar de een kiest voor bewaren en zelfs de status van een monument, roept de ander dat het gebouw, liefst per direct, gesloopt kan worden. 

TextielMuseum / TilburgSans
Tijdens Open Monumentendag wil Stadsmuseum Tilburg via informatieborden kenbaar maken wie de huidige gebruikers zijn van de opengestelde panden. Daarnaast wil het museum de mening van de Tilburgers ten aanzien van het monument in beeld brengen. Het museum roept dan ook Tilburgers op om hun verhaal te vertellen en hun waardering uit te spreken. Deze informatie, eventueel aangevuld met een foto, wordt geplaatst op de infopanelen de naam van de betrokken Tilburger. Er is een digitaal vragenformulier via de website van Stadsmuseum Tilburg, www.stadsmuseumtilburg.nl. Wie het formulier invult, krijgt als dank een boek ‘Het verhaal van Tilburg’ thuisgestuurd.

Ben jij betrokken bij een van deze Tilburgse monumenten? TextielMuseum, de Goirkese kerk en het kerkhof, Café Bierings, MFA De Poorten / de Hasseltse kerk, het Kasteel van Tilburg, een weverswoning in de Hasseltstraat, de Hasseltse kapel, de Oliemeulen, de Tongerlose Hoef, Café het Dorstige Hert, de Oude Warande en Prinsenhoef. Laat het Stadsmuseum horen hoe je betrokkenheid is én waarom je dit monument belangrijk vindt voor onze stad.

Vul het formulier in.

Gemeente Tilburg heeft een digitale kaart met daarop alle monumenten, beschermde stadsgezichten en cultuurhistorisch waardevolle panden. Ga hier naar de digitale kaart.

Pictogrammen zijn van TilburgSans


woensdag 19 juli 2017

Handel en Nijverheid onthuld

Wethouder cultuur Marcelle Hendrickx. Foto Maria van der Heyden
Marcelle Hendrickx, wethouder van cultuur Tilburg, onthulde de beelden Handel en Nijverheid nadat Gert-Jan de Graaf, hoofd Regionaal Archief Tilburg en Stadsmuseum Tilburg, de context gaf waarin de beelden te plaatsen zijn. De dames Handel en Nijverheid staan nu rechts en links van de entree in het archief. Ze logeren hier, totdat het nieuwe stadskantoor gereed is.

Volgens Marcelle Hendrickx is de plaatsing van de beelden in het archief een werkwijze die passend is voor het huidige en toekomstige cultuurbeleid van Tilburg. De stad is die van makers, van creatieve geesten, die ook met 'oud' materiaal een nieuwe betekenis geven of een ruimte vullen. Daarvoor is ook CuPuDo in het leven geroepen: Cultuur in het Publieke Domein. Samen met bewoners van de stad Tilburg in gezamenlijkheid nadenken over kunst en cultuur in de openbare ruimte. Het kan zijn dat beelden soms hun oorspronkelijke context missen, maar vervreemding kan juist ook een spannend effect opleveren.



Ronald Peeters, Petra Robben, Gérard Appels. Foto Maria van der Heyden
Enfin, tijdens deze warme middag stonden de dames Handel en Nijverheid achter een wit gordijn te wachten op hun onthulling. Met een enkele handbeweging vielen de doeken neer en zijn de ijzeren dames vanaf heden te aanschouwen. Wie wil komen kijken is van harte welkom in Regionaal Archief Tilburg van dinsdag tot en met vrijdag tussen 9.00 en 17.00 uur.

Maria van der Heyden maakte de foto's. Een album is te zien op de facebookpagina van Stadsmuseum Tilburg

vrijdag 7 juli 2017

Handel en Nijverheid voormalig gemeentehuis Tilburg terug

Beelden in restauratie bij Kunstwacht, Delft
Jarenlang stonden  twee immense beelden bovenop het 'oude' gemeentehuis op de plaats waar nu het voorplein van de Concertzaal is gevestigd. De beelden werden in 1905 geplaatst en symboliseerden Handel en Nijverheid. Tilburg was in die tijd een voortvarende stad en verbeeldde haar identiteit met deze twee prominente sculpturen. Op initiatief van de gemeente Tilburg zijn ze gerestaureerd door de Kunstwacht in Delft. In de hal van het archief krijgen ze tijdelijk een nieuwe plek.

In 1971 werd het oude gemeentehuis gesloopt. Niet alleen vanwege de aanleg van de cityring, maar ook omdat het gebouw op was, ofwel versleten. Het gemeentehuis waarvan al te vaak wordt verzucht dat ze het nooit hadden moeten slopen, was in 1971 al meer dan 125 jaar oud. Architect Hendrik van Tulder was destijds de ontwerper en liet het bouwen omstreeks 1848,
19e-eeuwse prent waarop gemeentehuis met twee beelden
dezelfde tijd waarin ook het paleis van koning Willem II en de Lancierskazerne tot stand kwamen. Tilburg kende toen al een bouwdrift!

In 1905 werden de beelden Handel en Nijverheid geplaatst, gesymboliseerd door twee dames in neoclassicistische stijl. Getooid met een lauwerkrans op het hoofd en het lichaam omwikkeld met een draperie doen de dames denken aan Griekse godinnen. Het beeld Handel heeft een geldbuidel in haar hand en Nijverheid draagt een klassieke urn. De sculpturen werden gemaakt door de Koninklijke Fabriek F.W. Braat N.V. uit Delft, destijds een gerenommeerd bedrijf dat gespecialiseerd was in metalen sierobjecten en -smeedwerken. Zo werden ook het Centraal Station in Amsterdam en de Passage in Den Haag in de late negentiende eeuw door de Delftse firma voorzien van zinken sierornamenten.

Ca. 1900. Het gemeentehuis bevat nog geen beelden op het dak.
Bij het onderzoek naar de herkomst en de datering van deze beelden is er echter een 'kunstraadsel' ontstaan. Op negentiende-eeuwse prenten zien we dat er twee beelden bovenop het gemeentehuis staan. Op foto's van rond 1900 blijken er echter geen beelden op te staan. Uit het jaarverslag van gemeente Tilburg uit 1905 blijkt dat toen pas de beelden werden besteld bij de firma Braat. De gemeente betaalde er fl. 2.500,00 voor. Waarschijnlijk heeft Van Tulder in 1848 de beelden wel ontworpen, maar werden die door tekort aan geld niet uitgevoerd.

Nieuwe aankleding dakpartij, vanaf 1905
Bij de sloop van het gemeentehuis in 1971 werden de twee dames gespaard. Ze kwamen in opslag bij de gemeentewerf, wat hen, kwetsbaar als ze zijn, geen goed heeft gedaan. Zamac, het zinken materiaal waarvan ze gemaakt zijn, is een zacht metaal dat snel beschadigd raakt en moeilijk te herstellen is. Mede dankzij de financiële steun van het Tilburgse genootschap De Lindeboom en Erfgoed Netwerk Tilburg kon de gemeente Tilburg opdracht geven om de beelden te restaureren en wederom naar de thuisbasis te laten transporteren. Het gespecialiseerde bedrijf Kunstwacht in Delft is het gelukt om Handel en Nijverheid er als herboren uit te doen zien! Gemeente Tilburg wil de beelden Handel en Nijverheid terugplaatsen in de stad. De ijzeren vrouwen van bijna drie meter hoog is een tweede leven toebedeeld in het toekomstige gerenoveerde stadskantoor. DEDRIE architecten geven hen een prominente plaats in de ruime entreehal.

Totdat het nieuwe stadhuis gereed is, worden de beelden tijdelijk geplaatst in de hal van Regionaal Archief Tilburg. Op woensdag 19 juli worden door wethouder cultuur Marcelle Hendrickx in de hal van Regionaal Archief Tilburg twee bijzondere beelden onthuld. Vanaf donderdag 20 juli kunnen geïnteresseerden een kijkje komen nemen tijdens de openingsuren van het archief (dinsdag en vrijdag 9.30-17.00 uur, tweede zaterdag van de maand 9.30-16.00 uur)

Foto's en afbeeldingen Regionaal Archief Tilburg. De cultuurhistorische beelden behoren toe aan de Stadscollectie Tilburg, die beheerd wordt door Stadsmuseum Tilburg.

donderdag 29 juni 2017

Tilburg Maquette binnenkort te zien in MFA Het Spoor



fotografie Maria van der Heyden
Vanaf half juli is in MFA Het Spoor de Tilburg Maquette te bewonderen. Dit is een community-project van Stadsmuseum Tilburg. Sinds juni 2016 had de maquette een werkplaats in de Bibliotheek Tilburg Centrum. In MFA Het Spoor (Schaepmanstraat 36, 5041 AR Tilburg) wordt nu verder gewerkt aan de maquette. Veel stadsgenoten dragen bij om het Tilburg van de jaren ’50 op de maquette te realiseren, gewoon omdat het leuk is.

Het was mooie verbinding afgelopen jaar. Bibliotheekbezoekers konden aan de maquette mee werken en veel bezoekers kwamen de maquette bij de Tilburg boekencollectie bekijken. De Bibliotheek Tilburg Centrum heeft niet alleen plaats geboden aan de maquette maar ook, in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg, workshops en lezingen rondom de maquette georganiseerd.

Het wijkcentrum MFA Het Spoor wordt drukbezocht. Kijken en vooral meewerken aan de maquette, is voor de bezoekers een leuke, nieuwe activiteit. Vele handen maken licht werk. Stadsmuseum Tilburg en MFA Het Spoor hopen dan ook dat er veel mensen mee gaan werken aan dit leuke project. Wil je ook een kijkje komen nemen? Wil je mee helpen? Dat kan tijdens de openingstijden van het wijkcentrum.

Neem voor meer informatie contact op met Saskia Dellevoet, community-manager, saskiadellevoet@gmail.com
Bekijk ook eens de Openbare Facebookgroep