vrijdag 21 oktober 2016

Indische buurten #Tilburg

Website Indische buurten
Al eerder schreven we op de website van Regionaal Archief Tilburg over het project 'Indische buurten', de naam van een publicatie die medio 2017 zal verschijnen. Het is een landelijk project op initiatief van de geograaf Dick Rozing. Hij schreef heemkundekringen en archieven aan met de vraag of de stad wilde deelnemen aan het beschrijven van Indische buurten. Voor Tilburg nam Petra Robben die beschrijving voor haar rekening. Ter voorbereiding op de publicatie is een website aangemaakt, evenals een facebookpagina. Op beide sites is Tilburg al goed vertegenwoordigd met tekst en foto's.

In Tilburg zijn volgens de door Rozing vastgestelde definitie drie Indische buurten: de buurt van de West-Indische eilanden, zoals de (voormalige) Curaçaobuurt met namen als Surinamestraat en Antillenplein. De tweede is de Indische buurt, met daarin onder andere Bataviastraat, Floresstraat en Insulindeplein. Als derde zijn er in de wijk Armhoefse Akkers straatnamen die verwijzen naar Oost-Indische gouverneurs-generaal als J.P. Coenstraat en Van Heutszstraat.
Foto Dick Rozing 2016

In het hoofdstuk over Tilburg worden de Curaçaobuurt, de Indische buurt en de Armhoefse Akkers met elkaar vergeleken? In hoeverre zijn er overeenkomsten en wat zijn de verschillen? Is de Tilburgse straatnaamgeving te relateren aan het type huizen of bewoners, of is die geheel willekeurig? Naast Tilburg deden er nog 54 andere gemeenten mee. De oudste straatnamen die verwijzen naar Nederlands-Indië bevinden zich in Den Haag en dateren van 1869. De meeste namen werden tussen 1900 en 1930 aan de straten toegekend. Maar ook nog na de Tweede Wereldoorlog kozen straatnaamcommissies voor namen als Curaçaostraat, Bataviastraat of Daendelsstraat.
Collectie Regionaal Archief Tilburg


Het koloniale verleden van Nederland speelt echter ook in deze kwestie een rol. Zo wil de politieke partij DENK dat de straatnamen in Nederland op de schop gaan. Zij stellen dat straatnamen die verwijzen naar het koloniaal verleden een andere naam moeten krijgen, zoals bijvoorbeeld de Coentunnel en Piet Heintunnel.Ook in Tilburg was er een enkeling die de namen van de voormalige gouverneurs-generaal ter discussie stelde. In het boek 'Armhoefse Akkers', daterend van de jaren 1990, wordt gesteld: 'J.P. Coen, Jan Maurits van Nassau, Daendels, Van Heutsz …Ze verdienen geen straatnamen, alleen een kritische herinnering.'

vrijdag 14 oktober 2016

Jeruzalem, de Gruyter en melkdoppen voor de missie. De jaren 1950 door Gerard Otten

Donderdagavond 13 oktober 2016. Volle bak in de theaterzaal van de Bibliotheek Tilburg Centrum. Stadsgids en Tilburgverteller Gerard Otten belooft een 'belevenis' met zijn verhaal over de jaren 1950, 1960 en 1970: 'De woorden presentatie en lezing moeten we vanavond maar vergeten.' Spruitjeslucht, de wederopbouw kenmerken volgens Otten de vijftiger jaren, die door het eerste liedje worden geïllustreerd: 'Toen was geluk heel gewoon'.

Volgens Otten was de invloed van de kerk enorm. Op de voetbalclub, op school. 'Je kwam ze overal tegen'. Otten doelt op de talloze fraters en nonnen die de stad bevolkten. Zo was er een missieclub en een missiemuseum met 'een kalere frater die vertelde wat er in verre oorden gebeurde'. Als Otten vraagt waar al dat zilverpapier is gebleven, is er gelach alom. 'Melkdoppen voor de missie!'. Het Roomse leven uitte zich ook in het gescheiden zwemmen in het kanaal. Vrouwen mochten niet bij de mannen. Het kanaal was een uitkomst voor degenen die minder kapitaalkrachtig waren. Het zwembad aan de Ringbaan Oost kostte geld, het kanaal was gratis.

Nieuwe wijk Jeruzalem
Het verhaal over de stadsuitbreiding sloot goed aan bij de Tilburg Maquette. In de jaren 1950 breidde Tilburg uit met onder andere de wijk Jeruzalem. Er was woningnood en 'jongeren moesten echt gaan schooien om bij de mensen thuis te kunnen wonen,' zo vertelt Gerard. De gemeente deed er wel iets aan, namelijk door gemakkelijk te bouwen woningen neer te zetten volgens het zogeheten Areysysteem. In 1956 volgden er meer stadsuitbreidingen in Tilburg-West buiten de Ringbanen: de Reit, Wandelbos en 't Zand. De eerste hoogbouw van Tilburg was in de Nassaustraat aan de Ringbaan West. Het waren appartementen zonder lift, ontworpen door Jan van der Valk, en o.a. gebouwd door de vader van Gerard Otten. Het leuke van de flat was dat er toch een klein liftje aanwezig was voor de melkboer en de groenteboer. 'Vur de boschappe'. Er vestigden zich echter niet alleen mensen ín Tilburg. Er waren er ook genoeg die hun heil elders gingen zoeken: in 1951 en 1952 emigreerden een aantal Tilburgers naar een betere wereld. Het was een afscheid voor het leven.

Gerard Otten is een rasverteller en gaat moeiteloos van het ene onderwerp naar het andere. Van woningnood naar vertier in Tilburg, dat er volgens hem niet veel was. Wel kon je gaan 'Gruyteren': van de ene Gruyterwinkel op de Oude Markt naar de Gruyter op de Heuvel. 'Op zoek naar het snoepje van de week!' zo lacht Otten. Maar uitgaan was ook gaan dansen bij 'Het Wit Pèrdje', bij Robben, Van Opstal of later bij Michielsen.
Veel belangstelling bij de maquette
De dagelijkse dingen worden door Gerard Otten voor het voetlicht gebracht, zoals de snoep voor 1 cent waarover Wim Sonneveld zingt. De vrije tijd werd gevuld met het sparen van sigarenbandjes, postzegels, lezen van Puk en Muk, Pim Pandoer en Arendsoog. Een nieuw fenomeen was de TV. 'Bij de overburen gingen we dan n TV kijken, op de harde vloer op de kokosmat. Nog meer feest waren de nieuwe speeltuinen in Tilburg. Weer zet Gerard Otten muziek aan: 'En dan gaan we naar de speeltuin!'

Deze avond over de jaren 1950, 1960 en 1970 had een hoog nostalgisch gehalte. In de pauze toog het hele gezelschap naar de eerste verdieping van de bieb, waar een eerste opzet staat van de Tilburg Maquette die het jaar 1954 representeert. Nog steeds een kaart met eerste bouwsels in het centrum van de stad. De wijk Jeruzalem, de Gruyters, de Nassaustraat en het zwembad aan de Ringbaan Oost, die komen er allemaal nog in.

dinsdag 11 oktober 2016

Pioniers 1954. Burgemeesters, graven, verzetshelden in nieuwe buurten

In het jaar 1954 breidde Tilburg uit met een aantal straten: de burgemeestersbuurt, de gravenbuurt, en de verzetsheldenbuurt.

Vanwaar het jaar 1954? In de Bibliotheek Tilburg Centrum zijn makers al geruime tijd bezig met de bouw van een maquette. Het ijkjaar voor het houten bouwwerk is 1954.

Nieuwsgierig geworden naar de aanleg van straten, zochten we in de Tilburg Wiki op het jaartal 1954.We noemen er hier enkele:

Burgemeestersbuurt
Burgemeester Damsstraat, Burgemeester Jansenstraat, Burgemeester Mutsaersstraat, Burgemeester Van de Mortelplein, Burgemeester Vissersstraat en Burgemeester Vonk de Bothstraat.

Gravenbuurt
Graaf Engelbertstraat, Graaf Arnoldstraat, Graaf Walramstraat.

Verzetsheldenbuurt
Loek Lansdorp, Pieter Brinikmanstraat, Johannes van Zantenstraat.

Voorts constateren we enkele straatnamen, die relatief onbekend klinken. Ontginningstraat, Plantagehof en Plantagestraat, Raiffeisenstraat. Wie heeft er ooit van gehoord? De Verbrande Brug is voor de auteur van dit blog geheel nieuw.

Wil je een overzicht in Google Maps van de in 1954 aangelegde straten, klik dan hier.

In 2017 wordt de Tilburg Maquette tentoongesteld en voorzien van een aantal verhalen. Zijn er pioniers te vinden? Bent u een van de bewoners van het eerste uur van bovengenoemde straten? We horen uw verhalen graag. Stuur een mail naar Stadsmuseum Tilburg en we maken een afspraak voor een interview.

zaterdag 8 oktober 2016

Archeologie in Tilburg

TILBURG, 12 - 13 - 14 oktober 2016

Lezingen over recent archeologisch onderzoek in Tilburg

Uit de opgravingen van de afgelopen jaren blijkt dat Tilburg een van de rijkste archeologische regio’s van Noord-Brabant is. Met vondsten die terug gaan tot 10.000 jaar voor Christus. Met de opgravingsresultaten kan in de nabije toekomst een nieuw ‘Verhaal van Tilburg’ worden geschreven. Tijdens de Nationale Archeologiedagen willen we alvast enkele nieuwe onderzoeksresultaten met u delen tijdens drie lezingen. Toegang is gratis.

Woensdag 12 oktober 2016
19.00 uur:         Ontvangst met koffie/thee
19.30 - 21.00 uur:     ‘Opgraving in het gebied Den Bogerd, Udenhout.  Een prehistorisch en middeleeuws landschap ontsloten’ door Marleen van Zon, MA (Archol, Universiteit Leiden)
Locatie:             Oud raadhuis, Slimstraat 2 in Udenhout

Vooruitlopend op de bouw van de nieuwe woonwijk Den Bogerd in Udenhout wordt al enkele jaren archeologisch onderzoek verricht. De spreker is projectleider van de opgravingen die dit jaar zijn gestart en onverwachte resultaten oplevert. Een omvangrijke bronstijdbewoning (1900 tot 800 v.Chr.) en mogelijke houtskoolmeilers hebben misschien te maken met de vroegste, middeleeuwse ontginning van dit gebied.

Donderdag 13 oktober 2016
19.00 uur:         Ontvangst met koffie/thee
19.30 - 21.00 uur:    ‘Archeologie en het landschap van de regio Tilburg’ door drs. Eckhart Heunks (Eckhart Heunks / Landschapsarcheoloog, Utrecht)
Locatie:             Regionaal Archief Tilburg, Kazernehof 75 in Tilburg

Anno 2016 gaat archeologie al lang niet meer alleen over vondsten of plattegronden in een opgraving maar is het onderzoek ook gericht op het landschap en hoe de mensen in de loop der eeuwen zijn omgeving heeft ingericht en benut. ‘De ontwikkeling van landschap door de eeuwen heen’ is daarom een belangrijk thema in het archeologisch onderzoek in Tilburg en een bron van nieuwe kennis over de bewoningsgeschiedenis. De spreker is specialist voor het landschapsonderzoek in Tilburg en zal in zijn lezing praten over methoden en resultaten, en hoe inzicht in het landschap een verwachting voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen kan opleveren.

Vrijdag 14 oktober 2016
19.00 uur:         Ontvangst met koffie/thee
19.30 - 21.00 uur:    ‘Aan de rand van het dorp Enschot / Tilburg. Merovingische en Karolingische bewoning langs de Streepstraat’ door drs.Willem Jezeer (ADC Archeoprojecten, Amersfoort)
Locatie:             Café 't Raadhuis, Raadhuisstraat 54 in Berkel-Enschot

In het voorjaar van 2016 zijn op drie plaatsen langs de Streepstraat ten zuiden van het dorp Enschot opgravingen uitgevoerd. Op alle drie de locaties zijn sporen uit de vroege en hoge middeleeuwen (7e t/m 12e eeuw) aangetroffen. De lezing gaat in het bijzonder over het karakter en de betekenis van de sporen en vondsten van de opgraving ‘Streepstraat-zuid’. Als inleiding geeft de spreker ook een korte toelichting over de huidige organisatie van de Nederlandse archeologie.



donderdag 6 oktober 2016

Gerard Otten Lezing Tilburg in de jaren 1950-1970


Inwoners van Tilburg bouwen in de Bibliotheek Tilburg Centrum gezamenlijk aan een maquette van de stad zoals die eruit zag in de jaren 1950-1960. Door samen te bouwen, laten ‘stratenmakers’, ‘bouwvakkers’ en ‘onderzoekers’ het verleden van de stad Tilburg zien. Deze Tilburg Maquette vind je op de eerste verdieping van onze Bibliotheek bij de Tilburg Collectie.



Gerard Otten neemt je mee terug in de tijd
In samenwerking met Stadsmuseum Tilburg organiseert de Bibliotheek Tilburg Centrum op 13 oktober een lezing waarbij Gerard Otten van Stadsgidserij Tilburg je mee terug neemt naar de tijd van de maquette, de jaren ’50, met aansluitend de jaren ’60 en ’70. Hectisch, zo kun je de zestiger jaren in Tilburg in een woord samenvatten. Zekerheden als werk, geloof, gezag en onderwijs kregen het zwaar te verduren en moesten zich aanpassen aan de nieuwe tijd. De tijd waarin ook de jeugd zich veel meer zou gaan profileren als jonge volwassenen met een eigen mening over werk, geloof, seksualiteit en vrije tijd. Daarnaast veranderde het zo vertrouwde stadscentrum als gevolg van het gemeentelijk beleid om Tilburg een meer stedelijk gezicht te geven. De basis van de vernieuwing in de zestiger jaren werd gelegd in de tweede helft van de vijftiger jaren en in de zeventiger jaren werd de trend voortgezet. Gerard Otten laat zien hoe Tilburg er in die jaren uitzag en wat er in onze stad speelde.



Aanmelden
De lezing vindt plaats op 13 oktober van 19.30 – 21.30 uur in de Theaterzaal van de Bibliotheek Tilburg Centrum. In de pauze staat een kopje koffie/thee klaar. De lezing is gratis voor leden van de Bibliotheek. Niet-leden betalen 3 euro p.p. Aanmelden kan via de balie van de Bibliotheek of online

woensdag 5 oktober 2016

Publicatie 'Tilburgse textiel in beeld'

 Afb. 01
Wie kent ze niet: de serie fotoboeken van Ronald Peeters? Hoe zag Tilburg voor de oorlog eruit? Of het fotoboek over bekende Tilburgers en De straten van Tilburg. In deze serie verschijnt in november

Twee eeuwen Tilburgse textiel wordt in beeld gebracht met vele nog onbekende foto’s. Nadruk ligt op het werken in de fabrieken en de confectieateliers, het textielonderwijs en de fraaie producten. Veel foto’s zijn te zien van de jaren vijftig en erna, wat de mensen van nu zich nog herinneren. De beelden van de sluiting, leegstand en sloop van fabrieken worden getoond. Maar ook, voor velen onbekend, fraaie foto’s die aantonen dat er nog steeds in Tilburg wordt gewerkt in de textiel.

Rudolf Diepen
Terug in de tijd. Hoe zag een textielfabriek er vroeger uit? Aan wat voor soort machines stonden de spinners en de wevers? In het boek zijn prachtige foto’s te zien van de oude fabriek van de firma Diepen. Ze zijn gemaakt door de fabrikant en amateurfotograaf Rudolf Diepen. Ook van andere fabrieken zijn opnamen, waarop vele arbeiders te zien zijn. Kans is groot dat nog een familielid wordt herkend.
Afb. 02
Een gouden toekomst?
Na de oorlog was er een groot tekort aan textiel. De industrie had veel personeel nodig. Met advertenties en premies werden jongens en meisjes gelokt om te komen werken. Mogelijk was u een van hen. De eerste 15 jaar was er inderdaad veel werk, maar daarna ging het mis. In de foto’s van na de oorlog komt u misschien uzelf tegen, uw partner, uw vader of moeder of iemand uit de buurt.

Boek
Het boek verschijnt in groot formaat (238 x 285 mm) met maar liefst 232 pagina’s binnenwerk geheel in full color, bevat ruim 330 foto’s en het is ingebonden in hardcover met gedeeltelijk linnen band.
Het boek zal vanaf 18 november in de boekhandels verkrijgbaar zijn.
Prijs: 24,95 euro

VOORINTEKENING MET KORTING START NU: Als u dit boek vóór 1 november bestelt, profiteert u van de voorinschrijfkorting. U betaalt dan slechts 19,95 euro.
Bestel het boek op: Gianotten Printed Media
U krijgt via e-mail een afhaalbewijs. Afhalen met bewijs kan vanaf 21 november bij: Gianotten Printed Media, Bredaseweg 61. Tilburg
U kunt ook aangeven dat wij het boek moeten opsturen: de verzendkosten bedragen € 6,60.
Tilburgse textiel in beeld. Het is een coproductie van Ronald Peeters en Ton Wagemakers, oud-directeur van het TextielMuseum en het wordt uitgegeven in samenwerking met Gianotten Printed Media.


Bijschriften foto's
Afb. 01
Het voltallige personeel van de Gebroeders Diepen, fabrikanten van lakens en buckskins, omstreeks 1900. In 1876 werkten er bij Diepen 170 volwassen mannen, 76 vrouwen en 14 kinderen. (Collectie RAT).

Afb. 02
N.V. Spinnerij Swagemakers-Bogaerts aan de Jac. Van Vollenhovenstraat, afdeling kamgarenspinnerij, in 1971. Op de moderne ringspinmachines werden grote klossen garen gebruikt in plaats van pijpjes garen op de oudere machines. (Coll. RAT, foto Studio Van Dusseldorp).