vrijdag 27 mei 2016

Oudere bewoners wijk Jeruzalem vertellen via nieuwe media hun verhaal



Nieuwe verhalenroute Tilburg op de Kaart: bronnenbank in de openbare ruimte

Foto Leo Adriaanse, 2016
Sinds deze week is aan de website Tilburg op de Kaart een nieuwe verhalenroute toegevoegd. De route maakt onderdeel uit van een kunstproject van de Master Kunsteducatie van Fontys Hogeschool voor de Kunsten. Doel van dit project was om studenten een innovatieve kunsteducatieve interventie te laten ontwikkelen in de Tilburgse wijk Jeruzalem, in participatie met bewoners. Leo Adriaanse ging in gesprek met zes bewoners uit Jeruzalem die er al tientallen jaren wonen en hem verhalen vertelden over de 66-jarige geschiedenis van de buurt. Jeruzalem is de laatste tien jaar sterk in transitie. Enkele grote bedrijven uit de textielindustrie verdwenen, de huizen werden gerenoveerd en momenteel wordt de buurt aangevuld met nieuwbouw. Stille getuigen van die transitie zijn de kolossale bomen in de wijk, waarvan sommige er al 66 jaar staan.

De zes bewoners wilden graag dat hun herinneringen zouden worden bewaard en beschikbaar zouden komen voor de nieuwe inwoners van Jeruzalem. Gekozen is voor een ‘bronnenbank in de openbare ruimte’. De verhalen van de bewoners zijn geclusterd in tien onderwerpen: over het ontstaan van de buurt, de fabrieken, de school en de kerk, de winkels (die er inmiddels ook allemaal niet meer zijn), de vele speelruimte voor kinderen, het Airey-systeem volgens welke de huizen zijn gebouwd, het verenigingsleven, de nieuwe bewoners en het groen, de vele bomen.

Die verhalen zijn geplaatst op de website Geheugenvan Tilburg. Op de website Tilburg op de Kaart is een route aangemaakt door de buurt. De wandeling van circa 30 minuten voert langs tien locaties in Jeruzalem, waar de verhalen betrekking op hebben. Zodoende kunnen de verhalen vooraf worden gedownload en de route door de buurt met smartphone of tablet gevolgd. Op de tien locaties zelf hangen kleine bordjes, met daarop aanduiding van het onderwerp en een QR-code. Wie deze code scant met behulp van een QR Reader (via Appstore of Google Play gratis beschikbaar), krijgt de betreffende verhalen vanuit het Geheugen van Tilburg op locatie beschikbaar op de smartphone. Zo zetten deze oudere bewoners van Jeruzalem nieuwe media in om hun verhalen te vertellen.

woensdag 25 mei 2016

Verhalen Jeruzalem

Foto Regionaal Archief Tilburg
'Als bomen konden spreken' is een verhalenroute, waarin zes bewoners uit Jeruzalem in Tilburg de 66-jarige geschiedenis van hun buurt toelichten met persoonlijke verhalen. Het kunstproject is in 2016 ontstaan vanuit de Master Kunsteducatie van Fontys Hogeschool voor de Kunsten. Leo Adriaanse noteerde de verhalen van de bewoners.

Sinds de eerste bewoners in Jeruzalem gingen wonen (1 juli 1949) is er veel veranderd in de buurt. De stille getuigen hiervan zijn een aantal bomen. De kleine boompjes van weleer tronen inmiddels hoog boven de huizen uit. Als die bomen eens konden spreken ...

Wil de Rooij kwam in 1967 als 9-jarige jongen in Jeruzalem, woonde achtereenvolgens in de Twentsestraat, Casper Houbenstraat, Beemsterstraat en tegenwoordig in de Betuwestraat.
Jeruzalem: naar de school en de kerk
en
Jeruzalem: een rijk verenigingsleven 

Lenie Reijnen kwam in 1959 op 28-jarige leeftijd naar Jeruzalem en heeft op een korte onderbreking tijdens de renovatie na altijd in de Westlandstraat gewoond.
Jeruzalem: feestelijk in optocht 
en
Jeruzalem: de eerste jaren

Foto Regionaal Archief Tilburg
Mia Laros kwam in 1967 op 28-jarige leeftijd naar Jeruzalem, woonde eerst in de Caspar Houbenstraat en tegenwoordig in de Betuwestraat.
Jeruzalem: een dorp in een stad
en
Jeruzalem: van de bakker naar de kapper

Dion van Doremalen kwam in 1959 op 2-jarige leeftijd naar Jeruzalem en heeft op een korte onderbreking tijdens de renovatie na altijd in de Westlandstraat gewoond.
Jeruzalem: ruimte om te spelen
en
Jeruzalem: wit in groen

Geesje van Loon kwam in 1970 op 26-jarige leeftijd naar Jeruzalem en heeft sindsdien op een korte onderbreking tijdens de renovatie na altijd in de Veluwestraat gewoond.
Jeruzalem: gebouwd volgens het Airey-systeem

Jan Boons kwam in 1972 op 26-jarige leeftijd naar Jeruzalem, woonde eerst in de Twentestraat en tegenwoordig in de Caspar Houbenstraat.
Jeruzalem: fabrieken komen en gaan

maandag 16 mei 2016

Tilburgse klok van roof gered?

Klokken Josephus en Maria
De betrokkenheid met het klokkenerfgoed is groot! De vorige blogpost over de Tilburgse klok in Turkije werd meer dan 1200 keer bekeken!! Het verhaal wordt echter steeds meer helder.

Nog maar even aangehaald wat Louis Sparidans schreef op het Geheugen van Tilburg: De klokken van Theresia: 'Het gaat over de oorspronkelijke klokken van de Theresia-kerk, vanaf de inwijding in 1931 tot in 1938 (mijn geboortejaar). Op het eind van de oorlog (WO II) werden deze klokken door de Duitsers afgevoerd om voor andere doeleinden te worden gebruikt. Ze maakten daarna, in die andere uitvoering, ook wel weer veel 'lawaai', maar dat terzijde. De klokken zijn, volgens het boekje, indertijd aan de kerk geschonken door het echtpaar Mannaerts-Schoenmakers, volgens mij een fabrikantenfamilie die destijds aan het Wilhelminapark woonde. De tekst op de Theresia-klok luidde: 'Jong en oud, wees wellekom, in mijn Tilburgsch heiligdom'.'

Dit verhaal was bij Tilburger Karel de Beer onbekend. Zo schreef hij op Facebook: 'Volgens een familieverhaal hebben mijn opa en oma Mannaerts-Schoenmakers een klok genaamd Maria (haar voornaam) ter gelegenheid van hun zilveren huwelijk in de dertiger jaren geschonken aan de Theresiakerk! Die klok is in de oorlog door de Duitsers gestolen en daar baalde mijn opa ontzettend van. Men ging er vanuit dat de klok werd omgesmolten, maar het zou opzienbarend zijn als ze toch nog zou bestaan! Mijn opa en oma zijn rond 1927 komen wonen aan het Wilhelminapark en hij is daarna in het kerkbestuur van de Theresiaparochie geweest.'

'Jong en oud, wees wellekom'
Het was inderdaad mooi geweest als de klok uit 1931 nu in Istanbul zou staan. In het  fotobijschrift in de databank van Regionaal Archief Tilburg zien we bevestigd dat de grootouders van De Beer inderdaad twee klokken met de namen Maria en Jozef schonken en ter gelegenheid van hun zilveren bruiloft in 1938 een derde klok met de naam Theresia en ‘'Jong en oud wees wellekom, in mijn Tilburgsch heiligdom’'. Deze klokken werden in de oorlogsjaren door de Duitsers in beslag genomen en omgesmolten tot wapentuig.'

Tot zover kloppen de lezingen van Louis Sparidans en Karel de Beer. Maar dan lezen we op de site van het archief dat er op 25 maart 1948 drie nieuwe klokken werden ingezegend door Mgr. Mutsaerts. Ook deze klokken kregen de namen Maria, Jozef en Theresia. Of de afbeeldingen in het door Sparidans gebruikte boekje Theresia 50 nu passen bij de jaren 1931 of 1948, is nog even een kleine kwestie. Ook de door het archief genoemde Nieuwe Tilburgsche Courant van 1948 is via Delpher niet te raadplegen.

Toch is het verhaal waarschijnlijk rond, want volgens Enno Maessen en Fokke Gerritsen, beiden verbonden aan het Nederlands Instituut in Turkije, staan zowel 'Maria' als 'MCMXLVIII'  op de klok die nu in Istanbul bij een opkoper staat. Mochten we dit klinkende erfgoed uit 1948 alsnog terug naar Tilburg willen halen, gaan we dan naar Istanbul om de gevraagde $ 7.500 te betalen?   

Bronnen
Theresia 50 - van Havervelden tot Noord-West ; uitgegeven in 1981 bij gelegenheid van de viering van het vijftigjarig bestaansfeest van de parochiekerk van Theresia. Nieuwe Tilburgsche Courant 26 maart 1948 en R. Peeters, Katholiek Tilburg in beeld, p. 44.




zaterdag 14 mei 2016

Tilburgse klok in Turkije te koop

De Tilburgse werkgroep 'Torenklok' is nog maar amper opgericht en correspondeert nu al intensief met het Nederlands Instituut in Turkije. Fokke Gerritsen, directeur van het instituut in Istanbul, stuitte op een klok met daarop de vermelding 'Tilburg'. Hij nam contact op met de Brabantse historicus Cor van der Heijden en Enno Maessen, promovendus aan de Universiteit van Amsterdam, die tevens werkzaam is bij het Nederlandse instituut in Turkije.

Maessen heeft tot op heden het volgende uitgevonden. Hij is er vrijwel zeker van dat deze klok, met de naam Maria, afkomstig is uit de Sint-Theresiakerk in Tilburg, die in 1997 uit de eredienst is gehaald en in 1998 tot appartementencomplex is verbouwd. Zie ook het dossier van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De klok is geleverd door Jongerius, een (katholieke) leverancier in Amersfoort. Van Bergen, een klokkengieter in Heiligerlee (gesloten in 1980 wegens een faillissement en tegenwoordig een klokkengieterijmuseum) heeft de klok gegoten. De twee bedrijven werkten klaarblijkelijk vaker samen en Van Bergen heeft volgens Maessen veel naoorlogse klokken gegoten, totdat het bedrijf problemen kreeg met kwaliteitsbewaking en mede daardoor failliet ging.

De verkoper in Istanbul, een antiquair/opkoper, kocht de klok op een veiling en vraagt 7500 dollar!
Promovendus Enno Maessen hoort graag over het lot van de klok(ken) van de Sint Theresiakerk na 1997. De bijgevoegde foto is door hem gemaakt. Op Facebook staan nog enkele foto's.

Oud-Tilburger Louis Sparidans schreef al eerder over de klokken van Theresia, waarin hij stelt dat het volledige opschrift van deze klok, overeenkomt met de oude klok die er van ergens na de wijding in 1931 tot WO II heeft gehangen

VAN BERGEN JONGERIUS HEILIGERLEE AMERSFOORT
MARIA
IK ROEP OP LUIDEN TOON
U ALLEN TOT MIJN ZOON
ECCLESIAE PAROECIALI S. THERESIAE
A JESU INFANTE IN TILBURG DONAVERUNT
ANNO DOMINI MCMXLVIII PAROECIANI

vrijdag 13 mei 2016

Werkgroep De Torenklok, klinkend erfgoed

Een nieuwe werkgroep in Tilburg, een nieuw geluid? Op initiatief van Tilburger Peter van Gestel hebben Heemkundekring Tilburg en Stadsmuseum Tilburg een werkgroep geformeerd. De titel daarvan is 'Werkgroep De Torenklok'. Van Gestel koos voor deze benaming omdat die de veelzijdigheid van de klokken in torens aangeeft: het mechanisch uurwerk in de toren, de luidklok die geluid geeft bij luiden of aanslaan, en het wijzerwerk, dat zichtbaar de tijd aangeeft aan de buitenkant van het gebouw.

Initiatiefnemer Peter van Gestel maakt zich vooral ongerust over het verdwijnen van de klokken. Al eeuwenlang wordt het geluid in een stad of dorp mede bepaald door het slaan en luiden van de klok. Zelfs de uurslag zit zo in het collectieve auditieve geheugen geprent, dat het onderdeel is gaan uitmaken van onze samenleving. Van Gestel is bang dat door het verdwijnen van het religieus erfgoed, ook dit auditieve (immateriële erfgoed) verloren gaat.

Traditiegetrouw luiden de klokken bij vieringen in de kerken en kapellen zowel op zondag als door de week. Voor feestelijke vieringen klinkt luiden als het even kan anders, dan rouw of gewone (kleinere) vieringen. Het zou echter mooi zijn om het klokken luiden ook op andere momenten in het jaar te doen. Deze hoeven dan niks met geloof te maken te hebben, maar meer op het gevoel van de bewoners werken. Dat kan met Nieuwjaarsnacht en Nieuwjaarsdag, op Koningsdag of bij Open Monumentendag.

De nieuwe werkgroep van de Heemkundekring Tilburg wordt bemand door de volgende personen:
-    Jan Rossou, Heemkundekring Tilburg
-    Peter van Gestel, klokkenluider en deskundige
-    Leander Schoormans (17 jaar), expert klokken en vastlegger van klokkengeluid
-    Petra Robben, Stadsmuseum Tilburg

Het lijkt de werkgroep een goed idee om de (nog) aanwezige klokken ook in de Tilburg Wiki te gaan inventariseren. Daarvoor zoekt het Stadsmuseum een vrijwilliger, die deze taak op zich wil nemen. 

Misschien toevallig, maar via historicus Cor van der Heijden ontving de werkgroep Torenklok enkele foto's uit Turkije!Bij een opkoper / verkoper staat een Tilburgse klok met het jaartal 1948. Wie o wie kan hierover meer vertellen?



woensdag 4 mei 2016

Zeer geslaagde Verhalenavond

Op dinsdag 3 mei organiseerden de Stichting Joodse Tilburgers en Stadsmuseum Tilburg een verhalenavond met bijzondere verhalen over gewone mensen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verhalen gingen over mensen uit de wijken Tivoli en Armhoefse Akkers.

Bewoners uit onder andere die wijken waren in grote getale naar café Zomerlust gekomen om te luisteren. De sprekers Ans Holman, Jan van Eijck, Marjon De Graaf-Graser, Mirjam Jonkers-Monnickendam, René Bink en Rob van Putten hadden een zeer geïnteresseerd publiek in de twee volle zalen. Na ieder verhaal ontstonden discussies of werden herinneringen uitgewisseld over de hoofdfiguren uit het verhaal. Er waren bijvoorbeeld vroegere buren van Adeline Janssens en een dochter van iemand die dansles had gehad bij Roosje Glaser (met fotoboek!).
We kijken terug op een geslaagde avond en een mooie manier van herdenken.