vrijdag 14 oktober 2016

Jeruzalem, de Gruyter en melkdoppen voor de missie. De jaren 1950 door Gerard Otten

Donderdagavond 13 oktober 2016. Volle bak in de theaterzaal van de Bibliotheek Tilburg Centrum. Stadsgids en Tilburgverteller Gerard Otten belooft een 'belevenis' met zijn verhaal over de jaren 1950, 1960 en 1970: 'De woorden presentatie en lezing moeten we vanavond maar vergeten.' Spruitjeslucht, de wederopbouw kenmerken volgens Otten de vijftiger jaren, die door het eerste liedje worden geïllustreerd: 'Toen was geluk heel gewoon'.

Volgens Otten was de invloed van de kerk enorm. Op de voetbalclub, op school. 'Je kwam ze overal tegen'. Otten doelt op de talloze fraters en nonnen die de stad bevolkten. Zo was er een missieclub en een missiemuseum met 'een kalere frater die vertelde wat er in verre oorden gebeurde'. Als Otten vraagt waar al dat zilverpapier is gebleven, is er gelach alom. 'Melkdoppen voor de missie!'. Het Roomse leven uitte zich ook in het gescheiden zwemmen in het kanaal. Vrouwen mochten niet bij de mannen. Het kanaal was een uitkomst voor degenen die minder kapitaalkrachtig waren. Het zwembad aan de Ringbaan Oost kostte geld, het kanaal was gratis.

Nieuwe wijk Jeruzalem
Het verhaal over de stadsuitbreiding sloot goed aan bij de Tilburg Maquette. In de jaren 1950 breidde Tilburg uit met onder andere de wijk Jeruzalem. Er was woningnood en 'jongeren moesten echt gaan schooien om bij de mensen thuis te kunnen wonen,' zo vertelt Gerard. De gemeente deed er wel iets aan, namelijk door gemakkelijk te bouwen woningen neer te zetten volgens het zogeheten Areysysteem. In 1956 volgden er meer stadsuitbreidingen in Tilburg-West buiten de Ringbanen: de Reit, Wandelbos en 't Zand. De eerste hoogbouw van Tilburg was in de Nassaustraat aan de Ringbaan West. Het waren appartementen zonder lift, ontworpen door Jan van der Valk, en o.a. gebouwd door de vader van Gerard Otten. Het leuke van de flat was dat er toch een klein liftje aanwezig was voor de melkboer en de groenteboer. 'Vur de boschappe'. Er vestigden zich echter niet alleen mensen ín Tilburg. Er waren er ook genoeg die hun heil elders gingen zoeken: in 1951 en 1952 emigreerden een aantal Tilburgers naar een betere wereld. Het was een afscheid voor het leven.

Gerard Otten is een rasverteller en gaat moeiteloos van het ene onderwerp naar het andere. Van woningnood naar vertier in Tilburg, dat er volgens hem niet veel was. Wel kon je gaan 'Gruyteren': van de ene Gruyterwinkel op de Oude Markt naar de Gruyter op de Heuvel. 'Op zoek naar het snoepje van de week!' zo lacht Otten. Maar uitgaan was ook gaan dansen bij 'Het Wit Pèrdje', bij Robben, Van Opstal of later bij Michielsen.
Veel belangstelling bij de maquette
De dagelijkse dingen worden door Gerard Otten voor het voetlicht gebracht, zoals de snoep voor 1 cent waarover Wim Sonneveld zingt. De vrije tijd werd gevuld met het sparen van sigarenbandjes, postzegels, lezen van Puk en Muk, Pim Pandoer en Arendsoog. Een nieuw fenomeen was de TV. 'Bij de overburen gingen we dan n TV kijken, op de harde vloer op de kokosmat. Nog meer feest waren de nieuwe speeltuinen in Tilburg. Weer zet Gerard Otten muziek aan: 'En dan gaan we naar de speeltuin!'

Deze avond over de jaren 1950, 1960 en 1970 had een hoog nostalgisch gehalte. In de pauze toog het hele gezelschap naar de eerste verdieping van de bieb, waar een eerste opzet staat van de Tilburg Maquette die het jaar 1954 representeert. Nog steeds een kaart met eerste bouwsels in het centrum van de stad. De wijk Jeruzalem, de Gruyters, de Nassaustraat en het zwembad aan de Ringbaan Oost, die komen er allemaal nog in.