dinsdag 24 maart 2015

Textielindustrie 1:1000

Ruud Cleverens aan het werk.
Foto Lucia Kerstens-Burgers
Werk mee aan de Tilburg Maquette!

Vanaf maart 2015 bouwt oud-Tilburger Ruud Cleverens (Tilburg 1952) aan een maquette van de stad Tilburg, uit de jaren 1950-1960, toen de skyline nog bepaald werd door ‘kerken en fabrieken’.

Om een nauwgezette reconstructie te kunnen maken, heeft Ruud Cleverens bronnen als beeldmateriaal nodig: kadasterkaarten, (lucht)foto’s en plattegronden. De hulp van de Tilburgers is daarbij gewenst! In de beeldbank van Regionaal Archief Tilburg of uit persoonlijke fotoalbums zoeken Tilburgers mee naar foto’s van huizen, textielbedrijven en –werkplaatsen. Via Facebook worden de oproepen gedaan, is de bouw van de maquette te volgen en plaatsen de Tilburgers de gevonden foto’s. Op Pinterest is een bord aangemaakt waarop de huizen en gebouwen worden verzameld. Om de afbeeldingen van Facebook op Pinterest te plaatsen, is de hulp van enkele ‘pinners’ gewenst. 

Ruud Cleverens bracht zijn jeugd door in de Bataviastraat in de wijk Loven. Moeder was ‘fijnwerkster’ in de textiel, vader en opa werkten bij Janssens-De Horion Wollenstoffenfabrieken. Ruud zag het werk in de textiel niet zitten en koos voor een loopbaan in de horeca. Vanaf 2002 bouwt Ruud maquettes van Brabantse steden. Zo maakte hij op schaal de dorpen Halsteren en Steenbergen en de steden Bergen op Zoom en Roosendaal. Als geboren en getogen Tilburger, en met het pensioen in het vooruitzicht, heeft Ruud nog één wens: een maquette maken van zijn geboortestad Tilburg.

De identiteit van Tilburg wordt voor een groot deel bepaald door het textielindustriële verleden van de stad. Door onder andere modernisering vanaf de jaren zestig ging de textiel ten onder. Massaal werden de Tilburgers ontslagen en gingen familiebedrijven ter ziele. Was daarmee Tilburgs trots verdwenen? Nu ruim vijftig jaar later wil Stadsmuseum Tilburg de kracht van het (textiel)industriële verleden opnieuw onder de aandacht brengen.

De bouw van de maquette duurt ongeveer twee jaar. Het proces van maken en het genereren van betrokkenheid van de Tilburgers is het meest belangrijk. Beoogd wordt om via foto’s en film het proces vast te leggen. Deze documentatie wordt een onderdeel van het toekomstige ‘Digitaal Museum’, waarin Stadsmuseum Tilburg het materiële en immateriële erfgoed van Tilburg borgt. De maquette zelf zal gedurende de komende twee jaar in delen worden getoond. Na oplevering wordt de maquette tentoongesteld.

Wie mee wil zoeken, houdt Facebook Stadsmuseum Tilburg in de gaten. Dagelijks worden er oproepen geplaatst. Wie wil helpen pinnen, stuurt een mail naar Stadsmuseum Tilburg of meldt zich bij Pinterest StadsmuseumTilburg

In voorbereiding: Huizen van Verzet

R.I.P. René Norenburg, gedachtenistegel in de Heikese Kerk. 
Ter voorbereiding op de meidagen waarin de Tweede Wereldoorlog wordt herdacht, is Stadsmuseum Tilburg bezig met de voorbereidingen voor een eerste editie 'Huizen van Verzet', naast de 'Open Joodse Huizen' die we al kennen van de jaren 2013 en 2014. In de 'Huizen van Verzet' worden verhalen verteld van tien Tilburgers of in Tilburg-wonenden, die betrokken waren bij het verzet tegen de Duitse overheersing.

De meest bekende is Coba Pulskens (1884-1945), destijds wonend in de Diepenstraat. Coba werd bekend nadat zij een heldhaftige daad verrichtte. Ze legde de nationale vlag over de lichamen van de drie piloten die voor haar huis werden doodgeschoten. Coba hielp mensen onderduiken, maar de daad op 9 juli 1944 werd haar fataal. Coba stierf in Ravensbrück. 

Al eerder schreven we over Jef van Bebber (1908-1944). Jef woonde in de Korenbloemstraat 137. Hij bood onderdak aan, naar gezegd wordt,  meer dan 150 Joodse onderduikers. Van Bebber kreeg geen straatnaam en is nauwelijks bekend in Tilburg. In de 21e eeuw werd er een straat naar hem vernoemd. In Vught kwam Jef om het leven, na een fusillade. 

Harrie Verbunt (1909-1944) was werkzaam bij het Rijks-Arbeidsbureau in Tilburg. Verbunt verstrekte o.a. valse identiteitspapieren. Daarnaast was hij betrokken bij een aanslag op de NSB-agent Piet Gerrits. Deze aanslag mislukte en Verbunt werd met anderen gearresteerd en in de Loonse en Drunense duinen gefusilleerd. 

Een van de groepsleden die betrokken was bij de aanslag op Piet Gerrits was Rob van Spaendonck (1916-1944), directeur van de Wollenstoffenfabriek André van Spaendonck & Zonen. Robs ouderlijk huis bevond zich in de St. Josephstraat, huize Rosegaerde genaamd. Van Spaendonck werd eveneens in de Loonse en Drunense duinen om het leven gebracht. 

Aan het geboorte- en sterfjaar van René Norenburg (1921-1944) zien we dat hij tot een zeer jonge groep verzetsleden behoorde. René zat op de Rijks-HBS Koning Willem II en vervolgde zijn studie aan de Hogeschool in Tilburg. Norenburg sloot zich aan bij de Raad van Verzet, volgde een militaire opleiding, werkte mee aan het onderduiken van onder andere joden en was betrokken bij een overval op het gemeentehuis in Haaren. De jonge student werd gearresteerd en stierf na diverse gevangenkampen waarschijnlijk in Bergen-Belsen in 1945. 

Een naam die we in Tilburg nog niet vaak hebben gehoord is die van Frans van Bilsen (1911-1944), wonende aan de Ringbaan Oost in Tilburg. Frans was oprichter van het illegale blad De Stem, voor God, Koningin en Vaderland. Hij bracht twee ontsnapte agenten van het Englandspeil, Ubbink en Dourlein in 1943 in veiligheid zodat zij heelhuids naar Engeland konden terug keren. Frans van Bilsen werd door het verzet gewantrouwd hetgeen uiteindelijk resulteerde in een aanslag op hem in Blerick. Hij overleefde deze  - ten onrechte uitgevoerde – executie niet en overleed op 20 januari 1944 in Venlo.

Jan Knuvelder (1914-1990) was in de eindjaren van de oorlog betrokken bij de illegale organisatie LO/LKP. Jan was boekhouder van beroep. Hij woonde in de wijk Armhoefse Akkers, Loudonstraat 25. Binnen de illegale organisatie vervulde Knuvelder de functie van penningmeester en verstrekte geld en bonnen voor de ca. 1000 onderduikers. Hij verwerkte  deze gegevens in twee cahiers in de vorm van een contributieregister, met als titel n.v. ILLA afd. HERO. Dhr. Knuvelder heeft tot 1984 deze (unieke) documenten bewaard. Deze documenten zijn gedigitaliseerd door Regionaal Archief Tilburg. Op 31 januari 1990 overleed Jan Knuvelder te Tilburg.

Wim Berkelmans (1912-1944) woonde in de Lieven de Keystraat 40. Berkelmans was betrokken bij het ambtenarenverzet: een overval op de kluis van de afdeling Bevolking. Later was ook Berkelmans betrokken bij de aanslag op Piet Gerrits. Samen met dertien anderen, al eerder genoemd Henri Verbunt en Rob van Spaendonck werd Wim Berkelmans gefusilleerd in de Loonse en Drunense duinen. 

Johan van Zanten (1911-1944) was lid van diverse knokploegen in Nederland. Van Zanten hielp mee aan overvallen op onder andere distributiekantoren en gevangenissen. Zo leidde hij de overval op de afdeling Bevolking. Het doel was om zogenaamde Rauterzegels, controlezegels voor persoonsbewijzen, te bemachtigen. In Tilburg is een straat naar hem vernoemd

Als laatste 'vreemde eend in de bijt' in het verzet is Luis Lannoy, Hij werd geboren in Curaçao, maar kwam voor zijn studie naar Tilburg. De Lannoy sloot zich aan bij het studentenverzet. Hij verbleef tijdelijk in het pension Mariëngaarde aan de Burgemeester Rauppstraat te Tilburg. Lannoy werd gearresteerd in 1944, maar overleefde de oorlog. 

De verhalen over deze tien personen worden op 4 mei 2015 verteld in het programma 'Huizen van Verzet'. De locaties voor deze verhalen zijn binnenkort alle bekend. 

donderdag 19 maart 2015

19 maart 1908 *Jef van Bebber



Coll. Regionaal Archief Tilburg, BOL 604331.

Jef van Bebber werd geboren op 19 maart 1908. Hij overleed op 11 augustus 1944. Aan het overlijdensjaar kunnen we zien dat Jef een slachtoffer was van de Tweede Wereldoorlog. Hij overleed enkele maanden voor de bevrijding van Tilburg, die op 27 oktober 1944 plaatsvond. 

Jef woonde met zijn ouders in de Korenbloemstraat 137. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij ambtenaar bij de Voedselvoorziening in Oorlogstijd. Daarbuiten was hij actief in het verzet, waar hij in juni 1942 tijdens de registratie van de joodse inwoners van Tilburg bij toeval in terechtkwam. Een van zijn joodse vrienden, Ernst Elzas, liet hij als eerste in zijn huis in de Korenbloemstraat onderduiken. Daarna zouden er nog tientallen onderduikers volgen. Van Bebber werkte voor illegale kranten en verstrekte voedselbonnen. Op 2 augustus 1944 overvielen de bezetters Van Bebber in zijn huis en arresteerden hem en zijn joodse onderduikers. De volgende dag werd hij overgebracht naar de Sicherheits Dienst in Vught. Op 11 augustus 1944 werd hij daar gefusilleerd.

In de jaren vijftig werd er in Tilburg West een 'Verzetsheldenbuurt' gecreëerd. Er zijn straten als de Coba Pulskenslaan, Henri Verbuntstraat en Loek Lansdorpstraat. De naam van Jef van Bebber komt er echter niet in voor. Het zou zelfs duren tot 2003, maar toen kreeg ook Jef een straatnaamverwijzing: de Jef van Bebberhof op voorspraak van Ernst Elzas. Anita Roos zorgde er voor dat aan Jef van Bebber postuum de Yad Vashem-onderscheiding voor hulp aan Joden werd toegekend. 

Jef staat vermeld op het monument in Nationaal Monument Kamp Vught. Voorts is er een lespakket, getiteld 'Kamp Vught in de Klas', waarin Van Bebber een van de hoofdrollen speelt. Op de website van Holocaust Memorial Day Trust brandt er een kaarsje voor Jef. Vandaag is het zijn geboortedag. Jef zou 107 jaar zijn geworden. 


dinsdag 3 maart 2015

Tilburgse verhalen over de Spoorzone

Karin van der Velden  in de Spoorzone
Op zaterdag 31 januari organiseerden de Bibliotheek Midden-Brabant en haar partners, waaronder Stadsmuseum Tilburg, een gevarieerd programma rondom het thema ‘Ontdek de Spoorzone’. Tijdens deze middag in de Kennismakerij werd de website ontdekdespoorzone013.nl ‘geopend’ door Henriëtte de Kok, directeur van de Bibliotheek Midden-Brabant.

Anne Neijnens (montage) en Andries van den Boom (camera) zorgden voor een mooie sfeerimpressie die te zien is op deze video. Vanuit Stadsmuseum Tilburg waren Hans Hessels en Petra Robben aanwezig om verhalen te vangen. Zo vertelde Frans Kense over een experiment waarbij een autobus over de spoorrails reed. Het verhaal van Karin van der Velden leidde tot 'Van verboden toegang tot open terrein'. Deze verhalen zijn toegevoegd aan het Geheugen van Tilburg.

De komende weken zullen er touch tables worden geplaatst bij Woonzorgcentrum Joannes Zwijsen en De Bijsterstede. Aan de aldaar wonende Tilburgers zal worden gevraagd naar hun herinneringen aan de Spoorzone. Om hen te helpen in het ophalen van herinneringen organiseert Stadsmuseum Tilburg 'tafelgesprekken' met behulp van de website Ontdek de Spoorzone 013.


Ontdekdespoorzone013.nl is een productie van ‘Ontdek De Spoorzone’, een project van de Bibliotheek Midden-Brabant in samenwerking met o.a. Gemeente Tilburg, Regionaal Archief Tilburg, Stadsmuseum Tilburg, Brabants Dagblad, CAST, Fontys Hogescholen, Tilburg University, oud-NS-medewerkers en bewoners van de wijk Theresia.