dinsdag 24 maart 2015

In voorbereiding: Huizen van Verzet

R.I.P. René Norenburg, gedachtenistegel in de Heikese Kerk. 
Ter voorbereiding op de meidagen waarin de Tweede Wereldoorlog wordt herdacht, is Stadsmuseum Tilburg bezig met de voorbereidingen voor een eerste editie 'Huizen van Verzet', naast de 'Open Joodse Huizen' die we al kennen van de jaren 2013 en 2014. In de 'Huizen van Verzet' worden verhalen verteld van tien Tilburgers of in Tilburg-wonenden, die betrokken waren bij het verzet tegen de Duitse overheersing.

De meest bekende is Coba Pulskens (1884-1945), destijds wonend in de Diepenstraat. Coba werd bekend nadat zij een heldhaftige daad verrichtte. Ze legde de nationale vlag over de lichamen van de drie piloten die voor haar huis werden doodgeschoten. Coba hielp mensen onderduiken, maar de daad op 9 juli 1944 werd haar fataal. Coba stierf in Ravensbrück. 

Al eerder schreven we over Jef van Bebber (1908-1944). Jef woonde in de Korenbloemstraat 137. Hij bood onderdak aan, naar gezegd wordt,  meer dan 150 Joodse onderduikers. Van Bebber kreeg geen straatnaam en is nauwelijks bekend in Tilburg. In de 21e eeuw werd er een straat naar hem vernoemd. In Vught kwam Jef om het leven, na een fusillade. 

Harrie Verbunt (1909-1944) was werkzaam bij het Rijks-Arbeidsbureau in Tilburg. Verbunt verstrekte o.a. valse identiteitspapieren. Daarnaast was hij betrokken bij een aanslag op de NSB-agent Piet Gerrits. Deze aanslag mislukte en Verbunt werd met anderen gearresteerd en in de Loonse en Drunense duinen gefusilleerd. 

Een van de groepsleden die betrokken was bij de aanslag op Piet Gerrits was Rob van Spaendonck (1916-1944), directeur van de Wollenstoffenfabriek André van Spaendonck & Zonen. Robs ouderlijk huis bevond zich in de St. Josephstraat, huize Rosegaerde genaamd. Van Spaendonck werd eveneens in de Loonse en Drunense duinen om het leven gebracht. 

Aan het geboorte- en sterfjaar van René Norenburg (1921-1944) zien we dat hij tot een zeer jonge groep verzetsleden behoorde. René zat op de Rijks-HBS Koning Willem II en vervolgde zijn studie aan de Hogeschool in Tilburg. Norenburg sloot zich aan bij de Raad van Verzet, volgde een militaire opleiding, werkte mee aan het onderduiken van onder andere joden en was betrokken bij een overval op het gemeentehuis in Haaren. De jonge student werd gearresteerd en stierf na diverse gevangenkampen waarschijnlijk in Bergen-Belsen in 1945. 

Een naam die we in Tilburg nog niet vaak hebben gehoord is die van Frans van Bilsen (1911-1944), wonende aan de Ringbaan Oost in Tilburg. Frans was oprichter van het illegale blad De Stem, voor God, Koningin en Vaderland. Hij bracht twee ontsnapte agenten van het Englandspeil, Ubbink en Dourlein in 1943 in veiligheid zodat zij heelhuids naar Engeland konden terug keren. Frans van Bilsen werd door het verzet gewantrouwd hetgeen uiteindelijk resulteerde in een aanslag op hem in Blerick. Hij overleefde deze  - ten onrechte uitgevoerde – executie niet en overleed op 20 januari 1944 in Venlo.

Jan Knuvelder (1914-1990) was in de eindjaren van de oorlog betrokken bij de illegale organisatie LO/LKP. Jan was boekhouder van beroep. Hij woonde in de wijk Armhoefse Akkers, Loudonstraat 25. Binnen de illegale organisatie vervulde Knuvelder de functie van penningmeester en verstrekte geld en bonnen voor de ca. 1000 onderduikers. Hij verwerkte  deze gegevens in twee cahiers in de vorm van een contributieregister, met als titel n.v. ILLA afd. HERO. Dhr. Knuvelder heeft tot 1984 deze (unieke) documenten bewaard. Deze documenten zijn gedigitaliseerd door Regionaal Archief Tilburg. Op 31 januari 1990 overleed Jan Knuvelder te Tilburg.

Wim Berkelmans (1912-1944) woonde in de Lieven de Keystraat 40. Berkelmans was betrokken bij het ambtenarenverzet: een overval op de kluis van de afdeling Bevolking. Later was ook Berkelmans betrokken bij de aanslag op Piet Gerrits. Samen met dertien anderen, al eerder genoemd Henri Verbunt en Rob van Spaendonck werd Wim Berkelmans gefusilleerd in de Loonse en Drunense duinen. 

Johan van Zanten (1911-1944) was lid van diverse knokploegen in Nederland. Van Zanten hielp mee aan overvallen op onder andere distributiekantoren en gevangenissen. Zo leidde hij de overval op de afdeling Bevolking. Het doel was om zogenaamde Rauterzegels, controlezegels voor persoonsbewijzen, te bemachtigen. In Tilburg is een straat naar hem vernoemd

Als laatste 'vreemde eend in de bijt' in het verzet is Luis Lannoy, Hij werd geboren in Curaçao, maar kwam voor zijn studie naar Tilburg. De Lannoy sloot zich aan bij het studentenverzet. Hij verbleef tijdelijk in het pension Mariëngaarde aan de Burgemeester Rauppstraat te Tilburg. Lannoy werd gearresteerd in 1944, maar overleefde de oorlog. 

De verhalen over deze tien personen worden op 4 mei 2015 verteld in het programma 'Huizen van Verzet'. De locaties voor deze verhalen zijn binnenkort alle bekend.