woensdag 31 december 2014

Anne van Arend Een joods meisje wordt volwassen in oorlogstijd

De komende maanden zal Stadsmuseum Tilburg zich verbinden aan diverse projecten rondom de Tweede Wereldoorlog. Hoewel de oorlog 'met pensioen' is, lijkt de aandacht voor herinneren en herdenken alsmaar toe te nemen. Op 27 januari neemt Stadsmuseum Tilburg deel aan Holocaust Memorial Day in De NWE Vorst. Rondom 5 februari zal er een educatief project plaatsvinden op basisschool Christoffel over onder andere de Joodse Tilburgers Bobbie en Tineke Spier. Op 3, 4 en 5 mei 2015 is Stadsmuseum Tilburg betrokken bij Open Joodse Huizen, Huizen van Verzet en de Bevrijding. Medio april verschijnt een boek van Tilburger Lou Keune over Anne van Arend, een joods meisje dat volwassen werd in oorlogstijd. 

Anne van Arend (1923-2009) heeft zo’n dertig jaar in Tilburg gewoond. Nogal wat Tilburgers zullen zich haar herinneren als docente, eerst op de Jan Ligthart School (Ringbaan Oost) en daarna op de IVKO Mavo aan de Leo XIII straat (inmiddels opgeheven). Ook was Anne actief in de Brabantse afdeling van de Liberaal Joodse Gemeente. Op meerdere plekken in Tilburg heeft zij verteld van haar ervaringen als joods meisje in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, en als jonge vrouw in die oorlog zelf en de bevrijding.

Na haar dood bleek dat zij een groot aantal teksten had nagelaten, over verschillende onderwerpen. De meeste daarvan hebben een autobiografisch karakter. Over haar kinderjaren en oorlogservaringen heeft zij teksten nagelaten die gebundeld zijn in dit boek “Bevochten groei – Een Joods meisje wordt volwassen in oorlogstijd”.  Het boek is samengesteld door dr. Lou Keune, verbonden aan de Universiteit van Tilburg. Lou was bevriend met Anne. Dat geldt ook voor drs. Pierre Brouns en dr. Door Wewerinke, beiden theoloog. Pierre heeft voor dit boek een levensschets van Anne samengesteld. Door heeft de vertaling van Hebreeuwse tekstdelen verzorgd.

Het boek geeft een verrassende inkijk op de beleving van een jong meisje en volwassen wordende vrouw van die voor Joden zo verschrikkelijke periode. Al in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw hadden ook in Nederland veel Joden confronterende ervaringen met het opkomend fascisme. Anne geeft daarvan verschillende voorbeelden, op eigen belevenissen gestoeld. Dat geldt nog sterker voor de oorlogsjaren en de bevrijding. Dat zijn jaren dat Anne van adres naar adres zwierf, op zoek naar overleving. En ook jaren van overgang van adolescentie naar volwassenheid. Verschrikkelijke jaren, die doen verwachten dat Annes herinneringen aan die tijd alleen maar door verschrikkingen getekend zouden zijn. Niets is minder waar. Het waren voor haar ook jaren van verliefdheid, van het zingen van liederen met andere jongeren, en van steeds weer zoeken naar oplossingen voor allerlei praktische noodzakelijkheden zoals die onder deze omstandigheden werden opgedrongen. Uit al die beschrijvingen komt een beeld boven van een sterke  vrouw. Maar ook en tot het einde toe van een meisje dat met grote onbevangenheid naar het leven bleef kijken. Misschien juist daardoor heeft zij die verschrikkingen kunnen overleven.

Enkele citaten uit het boek:
‘Ten aanschouwen van de hele klas werd mij een metalen band om m' n hoofd gedaan, met metalen kruisbanden. Vervolgens deelde hij het bord met een verticale krijtstreep doormidden. Boven de linkerhelft werd geschreven: "semitische ras", boven de rechterkant: "Arische ras”.’

‘Dit keer hadden we geen keuze: alle joden kwamen te wonen in enkele straten, dicht bij het station gelegen. “Da's makkelijk voor het transport”, was het commentaar van m'n vader.’

‘"Kennst du diesen Herr?" "Kijk eens heel goed ", beval een van de NSB-aanhangers. "Deze heer hoort u te kennen: dit is Anton Mussert!"’

‘"Ja, we kunnen elk ogenblik opgehaald worden. We zullen het niet overleven. We moesten vluchten. En weer vluchten. We bezitten nu helemaal niets meer. Ik ben opgelucht.”’

‘Een soldaat vraagt mij: “How far is it to the Siegfriedline?” Ik vertel hem dat hij in Holland is. Hij is stomverbaasd: ligt Holland dan niet in Germany?’

‘Een jonge Duitser valt bewegingloos in de goot voor mijn voeten. Pas later dringt het tot me door, dat ik ook dood in de goot had kunnen liggen.’

‘We tornden de gele sterren van hun weinige kledingstukken en lieten die door de wind alle richtingen uitwaaien.’

Klik hier voor een uitgebreidere beschrijving van het boek en van Anne van Arend. 
Vanaf medio april in de boekhandel te koop
Kostprijs € 18,00
Voorverkoop € 15,00 (tot 2 februari 2015))
Bestellen: bestelling@papierentijger.org of telefoon 076-5228375


maandag 29 december 2014

Nieuwjaarswensen op Geheugen van Tilburg

Het Geheugen van Tilburg is al jarenlang een begrip. Deze digitale verhalenbank die al bijna tien jaar in de lucht is, bevat meer dan 3000 verhalen. Het bijzondere van de website is dat de verhalen verteld worden door de Tilburgers zelf. Er zijn enkele trouwe schrijvers die we graag eens vernoemen: Louis Sparidans, Geert van Nunen, Duc Janssens, Henk van Mierlo, Anton van de Wiel, Mieke-Nelie van der Heijden, Frans Kense, Jos Naaijkens, Chantal van Erve-Schoenmakers en in de beginjaren Rien van der Heijden.

De verhalen zijn divers. Zo zijn er talloze trefwoorden in te typen die bijzondere verhalen opleveren. Het trefwoord 'Textiel' levert 171 verhalen op. Het zoekwoord 'Kerk' maar liefst 561! 'Oorlog' geeft 418 verhalen, 'Kermis' 147; 'Kerstmis' bijna 70 en 'Nieuwjaar' 13 verhalen.

Zo schreef Jos Naaijkens over de nieuwjaarswens en de nieuwjaarskoek: Zeker in de jaren '50 was het in Tilburg een traditie dat kinderen, nadat ze thuis op 1 januari een nieuwjaarsgedicht (ook wel genoemd nieuwjaarsversje) ‘opgezegd' hadden, van de ouders een nieuwjaarskoek in ontvangst mochten nemen. Dit gedicht werd op school gemaakt. Was je reken- of taalopdracht voltooid, dan mocht je aan je kunstwerk beginnen. Je deed je best om zo mooi mogelijk te schrijven en je voorzag het van gepaste afbeeldingen. Daags voor de kerstvakantie nam je het mee naar huis en verborg het erg goed. Het was immers een verrassing voor je ouders. Pas 's morgens op nieuwjaarsdag kwam je ermee voor de dag. Je wenste je vader en moeder veel geluk en voorspoed voor het nieuwe jaar. In de loop van de middag bracht je meestal een bezoek aan de beide oma's en opa's en daar werd het ritueel herhaald. Als beloning ontving je meestal een kwartje. Een behoorlijk bedrag begin jaren '50. Je kon er maar liefst vijf pakjes kauwgom met een afbeelding van een voetballer voor kopen... Lees meer
Bron: Chantal van Erve-Schoenmakers. 



Ook Chantal van Erve-Schoenmakers schreef over de nieuwjaarswensen die vader Leo thuis voordroeg:

Lieve Ouders, 
Heel gelukkig en tevreden 
Nu ik mijn wensje bieden mag
 Kom ik Ouderslief U groeten 
Op den blijden Nieuwjaarsdag.

Ik hoop dat God U mild belone 
Voor de zorg aan mij besteedt; 
Dat Hij U Zijn zegen schenke 
Voor het goed dat gij mij deed.

Ik zal den goeden God ook bidden, 
Dat Hij U voor smart bewaar ; 
Dat Hij U voor ons mag sparen 
Menig lang gelukkig jaar.

Lees meer

Wie voor het nieuwe jaar het Geheugen van Tilburg nog eens wil doorspitten, kan zoeken in de 3195 verhalen.In 2015 hoopt Stadsmuseum Tilburg weer op talloze nieuwe verhalen.

woensdag 24 december 2014

Terugblik Grenzeloos Tilburg 1914-1918

Het 'Bivakmutsencomité' plaatst een kerstboom ten huize van burgemeester Raupp in Tilburg. Het is Kerst 1914. Aanvankelijk ging men er vanuit dat de oorlog dan wel afgelopen zou zijn. Louis Spardians is een van de schrijvers op het Geheugen van Tilburg die een verhaal vertelt over de mobilisatie. Sparidans was niet de enige: er staan 19 verhalen op het Geheugen met de tag 'Grenzeloos Tilburg'.

Partners
In het jaar 2014 was Stadsmuseum Tilburg de initiator van het cultureel programma 'Grenzeloos Tilburg 1914-1918' waarbij tal van partners, ook uit België, aansloten. We noemen ze hier: Bels Lijntje, Beyond Borders, Gianotten, Erfgoedcel Noorderkempen, Bibliotheek MB, Natuurmuseum Brabant, De Kwekerij Theaterproducties, Cinecitta, Tram 41, Fuji Film, Stadsgidserij Tilburg, Regionaal Archief Tilburg, Stadsarchief Turnhout, Stad Turnhout, Speelkaartenmuseum, De NWE Vorst, Kessels Muziek Instrumenten Tilburg, Rode Kruis Tilburg, Wereldpodium, Stichting tot Behoud van Tilburgs Cultuurgoed, Nicolaus Poppelius.

Het project 'Grenzeloos Tilburg' kende tal van activiteiten en zorgde voor veel spin-off bij de deelnemende partners. Hieronder volgt een greep uit de activiteiten. 

Foto: Jan van Oevelen
Expositie in bibliotheek en bouwborden in de stad
Vanaf 1 augustus tot en met eind november was er in de bibliotheek op het Koningsplein een expositie te zien. Deze werd bekeken door ruim 8500 bezoekers. Attaqom Jongerencommunicatie maakte een leuke film daarover. In de stad stonden negen bouwborden die herkenbaar waren voor het project 'Grenzeloos Tilburg 1914-1918'.

Symposium
Ruim 100 mensen kwamen luisteren en genieten van verhalen en muziek tijdens het symposium dat op 9 oktober 2014 plaatsvond.

Publicaties
Speciaal voor 'Grenzeloos Tilburg' werden een boek en tijdschrift uitgegeven. Zowel de publicatie Grenzeloos Tilburg 1914-1918: Een stad vol vluchtelingen als Tilburg. Tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur werden in oplagen van 800 gedrukt en verspreid.

(Social) Media
Grenzeloos Tilburg 1914-1918 had op Twitter een eigen account: met 83 tweets en 47 volgers. Ook op Facebook had Grenzeloos Tilburg een eigen pagina met 264 volgers. De Pinterest Map kreeg 58 volgers. Speciaal voor 'Grenzeloos Tilburg' werd een eigen website ontwikkeld. Brabants Dagblad 7x ruime aandacht. Huis-aan-huisbladen 10x. Tijdschriften als 'In Brabant', 'Magazine De T' schreven erover. Fietsweekend 'Bels Lijntje' maakte een programmaboekje, wijkkranten in Tilburg pikten het op en via columns in het Brabants Dagblad was er aan dacht voor 'Grenzeloos Tilburg'. Ruim 50 websites publiceerden over 'Grenzeloos Tilburg'.



Educatie
Leerlingen van Odulphus luisterden naar verhalen van 'Grenzeloos Tilburg'. Op 6 november 2014 ging in première de documentaire 'Brood met Suiker' gemaakt door studenten van de Fontys Academy for Art, Communication & Design (ArtCoDe), in samenwerking met de Bibliotheek Midden-Brabant. De verhalen van vluchtelingen werden hierin prachtig in beeld gebracht.

Database 
Regionaal Archief Tilburg onderzocht de inschrijvingen van de meer dan tienduizend Belgische vluchtelingen. In het weblog van het archief wordt regelmatig een update gegeven van de ingevoerde gegevens. Deze talloze data werden vooral door 30 Belgische en 3 Tilburgse vrijwilligers ingevoerd.

Participatie
In Regionaal Archief Tilburg werd onderzoek gedaan naar de adressen waar vluchtelingen uit de Eerste Wereldoorlog onderdak vonden. Op 300 adressen werd een raamposter afgeleverd waarbij het verzoek was om deze voor het raam te hangen. Bewoners reageerden en waren nieuwsgierig naar de historie van hun pand. De zoektocht naar namen vluchtelingen en hun tijdelijke onderkomens gaat nog steeds door.

Met de kerst in 1914 was het einde van de Eerste Wereldoorlog nog niet in zicht. Voor Stadsmuseum Tilburg is de kerst van 2014 echter wel het besluit van het cultureel programma 'Grenzeloos Tilburg 1914-1918'. Het Stadsmuseum is meer dan tevreden. Vooral  door de prettige samenwerking met de partners en het bereik van niet alleen de Tilburgers, maar ook van onze zuiderburen.Het bivakmutsencomité plaatste 100 jaar geleden een kerstboom met toepasselijke 'onderkleding'. Kijkt u maar eens naar de voet van de boom.

Prettige feestdagen!

dinsdag 9 december 2014

Vooraankondiging: Holocaust Memorial Day in De NWE Vorst

Een speciaal programma van Stadsmuseum Tilburg, Koning Willem II College en De NWE Vorst i.h.k.v. Holocaust Memorial Day. Petra Robben (Stadsmuseum Tilburg) en Hans Scholtes (Koning Willem II College) geven een inleiding. Daarna volgt de voorstelling 'Reizen met eieren' door leerlingen van het Koning Willem II College.


Reizen met eieren
Waarom moeten we over die oorlog van lang geleden blijven horen en nadenken? Hoe is dat, om in een bezet land te leven? En wat is eigenlijk het verzet? Eén ding weten we zeker, wie weet waar het over gaat, wil niet dat het nog eens gebeurt.

Muzische leerlingen van het Koning Willem II College en leerlingen uit groep 8 van verschillende basisscholen spelen tijdens de Holocaust Memorial Day het stuk Reizen met eieren. Een vertellend toneelstuk, geschreven door Heleen Volman, dat niet alleen gaat over de jodenvervolging in Tilburg tijdens de Tweede Wereldoorlog, maar ook over lafheid en moed.

Entree gratis 
Datum: 27 januari 2015
Tijd: 19.30 uur

Meer informatie

woensdag 3 december 2014

Frank Lammers ontmoet 'stalker' Willem II




Op zondagavond 30 november werd de negende aflevering van De Canon van Lammers door Omroep Brabant uitgezonden. Hierin ontdekt Frank in Tilburg dat koning Willem II voor flink wat beroering zorgde in Tilburg en dat hij misschien wel een stiekeme Brabander was! 

Lammers ontmoet Ronald Peeters, hoofd Stadsmuseum Tilburg, die hem het verhaal van koning Willem II en Tilburg vertelt. Lammers is onder de indruk van de beelden op de werkkamer van het Peeters. ‘Een Willem II stalker,’ zo zegt Frank. Bij het inzien van de overlijdensakte van de koning op de werkkamer van Ronald Peeters, krijgt Frank het helemaal te kwaad. Het is een mooie reclame voor Tilburg en voor de Stadscollectie Tilburg. De opnamen zijn in juli 2013 gemaakt en de Stadscollectie is inmiddels opgeborgen in een depot.
Frank Lammers, Brabander in hart en nieren,  is op zoek naar wat de Brabantse geschiedenis zo bijzonder maakt: De Canon van Lammers! De eigenzinnige acteur Frank Lammers rijdt in zijn rammelbak door het Brabantse land. Hij bezoekt alle windstreken, in het Nederlandse en in het Belgische deel van het oude hertogdom, en ontmoet ter plekke bijzondere personen die hem meer vertellen over de unieke historie van Brabant. 

De Canon van Lammers is een coproductie van Erfgoed Brabant en Omroep Brabant. Als uitvoerend producent treden de Cutjongens op.