woensdag 31 december 2014

Anne van Arend Een joods meisje wordt volwassen in oorlogstijd

De komende maanden zal Stadsmuseum Tilburg zich verbinden aan diverse projecten rondom de Tweede Wereldoorlog. Hoewel de oorlog 'met pensioen' is, lijkt de aandacht voor herinneren en herdenken alsmaar toe te nemen. Op 27 januari neemt Stadsmuseum Tilburg deel aan Holocaust Memorial Day in De NWE Vorst. Rondom 5 februari zal er een educatief project plaatsvinden op basisschool Christoffel over onder andere de Joodse Tilburgers Bobbie en Tineke Spier. Op 3, 4 en 5 mei 2015 is Stadsmuseum Tilburg betrokken bij Open Joodse Huizen, Huizen van Verzet en de Bevrijding. Medio april verschijnt een boek van Tilburger Lou Keune over Anne van Arend, een joods meisje dat volwassen werd in oorlogstijd. 

Anne van Arend (1923-2009) heeft zo’n dertig jaar in Tilburg gewoond. Nogal wat Tilburgers zullen zich haar herinneren als docente, eerst op de Jan Ligthart School (Ringbaan Oost) en daarna op de IVKO Mavo aan de Leo XIII straat (inmiddels opgeheven). Ook was Anne actief in de Brabantse afdeling van de Liberaal Joodse Gemeente. Op meerdere plekken in Tilburg heeft zij verteld van haar ervaringen als joods meisje in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog, en als jonge vrouw in die oorlog zelf en de bevrijding.

Na haar dood bleek dat zij een groot aantal teksten had nagelaten, over verschillende onderwerpen. De meeste daarvan hebben een autobiografisch karakter. Over haar kinderjaren en oorlogservaringen heeft zij teksten nagelaten die gebundeld zijn in dit boek “Bevochten groei – Een Joods meisje wordt volwassen in oorlogstijd”.  Het boek is samengesteld door dr. Lou Keune, verbonden aan de Universiteit van Tilburg. Lou was bevriend met Anne. Dat geldt ook voor drs. Pierre Brouns en dr. Door Wewerinke, beiden theoloog. Pierre heeft voor dit boek een levensschets van Anne samengesteld. Door heeft de vertaling van Hebreeuwse tekstdelen verzorgd.

Het boek geeft een verrassende inkijk op de beleving van een jong meisje en volwassen wordende vrouw van die voor Joden zo verschrikkelijke periode. Al in de jaren twintig en dertig van de vorige eeuw hadden ook in Nederland veel Joden confronterende ervaringen met het opkomend fascisme. Anne geeft daarvan verschillende voorbeelden, op eigen belevenissen gestoeld. Dat geldt nog sterker voor de oorlogsjaren en de bevrijding. Dat zijn jaren dat Anne van adres naar adres zwierf, op zoek naar overleving. En ook jaren van overgang van adolescentie naar volwassenheid. Verschrikkelijke jaren, die doen verwachten dat Annes herinneringen aan die tijd alleen maar door verschrikkingen getekend zouden zijn. Niets is minder waar. Het waren voor haar ook jaren van verliefdheid, van het zingen van liederen met andere jongeren, en van steeds weer zoeken naar oplossingen voor allerlei praktische noodzakelijkheden zoals die onder deze omstandigheden werden opgedrongen. Uit al die beschrijvingen komt een beeld boven van een sterke  vrouw. Maar ook en tot het einde toe van een meisje dat met grote onbevangenheid naar het leven bleef kijken. Misschien juist daardoor heeft zij die verschrikkingen kunnen overleven.

Enkele citaten uit het boek:
‘Ten aanschouwen van de hele klas werd mij een metalen band om m' n hoofd gedaan, met metalen kruisbanden. Vervolgens deelde hij het bord met een verticale krijtstreep doormidden. Boven de linkerhelft werd geschreven: "semitische ras", boven de rechterkant: "Arische ras”.’

‘Dit keer hadden we geen keuze: alle joden kwamen te wonen in enkele straten, dicht bij het station gelegen. “Da's makkelijk voor het transport”, was het commentaar van m'n vader.’

‘"Kennst du diesen Herr?" "Kijk eens heel goed ", beval een van de NSB-aanhangers. "Deze heer hoort u te kennen: dit is Anton Mussert!"’

‘"Ja, we kunnen elk ogenblik opgehaald worden. We zullen het niet overleven. We moesten vluchten. En weer vluchten. We bezitten nu helemaal niets meer. Ik ben opgelucht.”’

‘Een soldaat vraagt mij: “How far is it to the Siegfriedline?” Ik vertel hem dat hij in Holland is. Hij is stomverbaasd: ligt Holland dan niet in Germany?’

‘Een jonge Duitser valt bewegingloos in de goot voor mijn voeten. Pas later dringt het tot me door, dat ik ook dood in de goot had kunnen liggen.’

‘We tornden de gele sterren van hun weinige kledingstukken en lieten die door de wind alle richtingen uitwaaien.’

Klik hier voor een uitgebreidere beschrijving van het boek en van Anne van Arend. 
Vanaf medio april in de boekhandel te koop
Kostprijs € 18,00
Voorverkoop € 15,00 (tot 2 februari 2015))
Bestellen: bestelling@papierentijger.org of telefoon 076-5228375


Geen opmerkingen: