vrijdag 15 november 2013

Eerste prijs voor project 'Taal van Tilburg'

Groot feest op woensdag 13 november! Petra Robben nam in Bergen op Zoom de Dialectprijs Brabant in ontvangst van gedeputeerde Brigitte van Haaften. Het project Taal van Tilburg kreeg de eerste prijs vanwege veelzijdigheid, creativiteit en door de manier waarop niet alleen naar het Tilburgs dialect werd gekeken, maar breder naar de taal die nu in Tilburg gesproken wordt. Stadsmuseum Tilburg, met Petra Robben als een van de drijvende krachten, was de initiatiefnemer van de Taal van Tilburg. Vele partners werkten samen om dit project tot een succes te maken.
De woorden van de jury:

"Dames en heren, we zijn toe aan de uitreiking van de Dialectprijs van Noord-Brabant. De ‘Dialectprijs van Noord-Brabant' bestaat uit een financiële bijdrage en een trofee. De financiële bijdrage is bedoeld om het werk van de prijswinnaar verder te ondersteunen en te stimuleren. De ‘Dialectprijs van Noord-Brabant' zal tweejaarlijks worden uitgereikt. De criteria voor de ‘Dialectprijs van Noord-Brabant' bestaan uit voorbeeldigheid en verdienste: de prijs is bedoeld voor een of meerdere personen die het dialect in Noord-Brabant op een bijzondere en bevorderende manier in de kijker hebben gezet. De jury bestaat uit drie personen, Gerlaine Piters, Tim van der Avoird en Jos Swanenberg. Ons zijn 35 aanmeldingen van 31 kandidaten voor deze prijs toegekomen.

We hadden dus de taak uit dit grote aantal publieksnominaties de meest geschikte kandidaat te vinden en als winnaar aan te wijzen. En dat was een heel moeilijke taak, omdat we de kandidaten stuk voor stuk erg goed vonden. De dialectbeoefening in Noord-Brabant is groot in omvang, is veelzijdig, is goed van kwaliteit en bereikt een groot en divers publiek. Wij hebben naar buitengewone prestaties gekeken, die zijn gedaan in de vorm van een verrassende, spraakmakende activiteit, ook als dat deel uit maakt van een oeuvre dat nog altijd doorwerkt. Het werk van de winnaar moet in de ogen van de jury dynamisch en hedendaags zijn en niet per se authentiek of traditioneel. Het werk van de winnaar zou inspirerend moeten zijn voor wie zich inzet voor dialectbeoefening, en zet taal neer als instrument van Brabantse cultuur en identiteit. Ook hebben we gekeken naar activiteiten die veel liefhebbers hebben betrokken bij hun activiteiten en die een groot publiek bereikt hebben.

De Taal van Tilburg is enorm veelzijdig in zijn aanpak: het heeft een grote educatie-component, er is een tentoonstelling samengesteld, er is een boek gepubliceerd, er is onderzoek gedaan, bronnen werden gedigitaliseerd ... te veel om op te noemen werkelijk. De Taal van Tilburg was sterk gericht op participatie: op allerlei manieren werden verschillende groepen van de Tilburgse bevolking betrokken bij of in aanraking gebracht met een van de deelprojecten. Daarmee is meteen ook gezegd dat het publieksbereik heel breed geweest is, zodat De Taal van Tilburg ook mensen die niets met dialect hebben gedwongen heeft toch eens stil te staan bij de waarde van de taal van de stad.  De Taal van Tilburg is zeer vernieuwend; er is in nieuwe vormen gewerkt (ik denk o.a. aan het twitter-onderzoek, en  het werk van rapper Timmietex) op een creatieve wijze  die als voorbeeld kan dienen voor andere plaatsen in Brabant en daarbuiten. Tot slot, en dat maakt de Taal van Tilburg ook heel bijzonder, is het project niet zo maar gericht geweest op het behoud van dialect. Dat klinkt misschien raar, als we het over een dialectprijs hebben, mar de Taal van Tilburg heeft het Tilburgse dialect behandeld als onderdeel van de taal van Tilburg, als onderdeel van taalvariatie, als onderdeel van de meertalige samenleving die Tilburg als grote stad in Brabant nu eenmaal is. Daarmee geeft de Taal van Tilburg het dialect een kans voor de toekomst, als onderdeel van onze cultureel diverse samenleving. "

De pers besteedde er veel aandacht aan, OmroepBrabant bracht Petra live op de radio, BN De Stem plaatste een artikel, BrabantsDagblad schreef erover, en als klapper op de vuurpijl was Petra donderdagochtend bij GielBeelen live op 3FM. Hij maakte er een prachtig radio-interview van, waarin een rap van Timmietex en het dialect van Roy Donders voorbij kwamen.

maandag 16 september 2013

Kasteel van Tilburg in MFA De Poorten

In 2013 opende Stadsmuseum Tilburg een semipermanente tentoonstelling over het kasteel en zijn bewoners in MFA De Poorten in de Hasseltstraat. Aanleiding hiervoor is de schenking in 2011 van een achttiende-eeuwse deur van het voormalige kasteel van Tilburg.

Stadsmuseum Tilburg heeft naast het Peerke Donders Paviljoen en Vincents Tekenlokaal vanaf 15 september nu een derde permanente herinneringsplek ingericht. Deze tentoonstelling is juist in De Poorten ingericht omdat in de directe nabijheid van dit gebouw vele herinneringen aan het kasteel zijn terug te vinden. Zo zijn in het Stenen-Kamerpark de opgemetselde fundamenten van het kasteel te zien en in de Hasseltstraat staan de Kasteelhoeve en de jagershuisjes die destijds bij het kasteel hoorden. Stadsmuseum Tilburg ontwikkelde speciaal voor diverse educatieve groepen een werkboekje met een rondleiding langs die plekken en de tentoonstelling.

Lotgevallen van het kasteel
Voor de geschiedenis van het kasteel moeten we terug naar de 13e eeuw. De eerste heren woonden in Oisterwijk in de burcht Ter Borch en in Tilburg hadden ze een hoeve ´De Rijt´. In 1450 kocht een van de heren een ´steenen camer´ in de Tilburgse Hasselt. De dorpen Tilburg en Goirle vormden vanaf 1473 één heerlijkheid, wat betekende dat een adellijke ´heer´ de baas was over een grondgebied. Deze had geld en was dan ook rijk genoeg om in plaats van een houten boerenhuis een ´stenen camer´ ofwel een huis van steen te kunnen bewonen.

Jan van Haestrecht maakte er een kasteel van, compleet met een gracht er omheen. Het gebouw was echter niet bestand tegen oorlog en geweld zoals de verwoesting door de Staatse troepen in 1581. Rond 1600 kwam er een nieuw kasteel dat in 1755 ook weer werd afgebroken waarbij alleen de fundamenten bleven staan. Het kasteel was in die periode respectievelijk eigendom van de familie Van Grobbendonck, Wilhelm VIII prins Von Hessen-Kassel en tenslotte vanaf 1754 van de familie Van Hogendorp.

Voor de derde keer verscheen er op dezelfde plek een nieuw, maar nu rechthoekig gebouw wederom met een gracht eromheen. Maar het geslacht van de heren van Tilburg stierf uit en in 1858 verkochten de dochters Van Hogendorp het kasteel aan een wijnhandelaar die het in 1859 liet slopen. Op het terrein van het voormalige kasteel bouwde fabrikant Pessers een wolwasserij en een vellenbloterij. In 1977 werd deze fabriek gesloopt om plaats te maken voor woningbouw.

Archeologische vondsten
Omdat in Tilburg nieuwsgierigheid bleef bestaan naar het verhaal van het kasteel werden er van 1978-1980 door gemeentelijk archeoloog Henk Stoepker opgravingen uitgevoerd. De fundamenten van de ´steenen camer´ en de diverse bouwfasen werden blootgelegd. Er werden in het kasteel, de kasteelgracht en bijgebouwen vele tienduizenden archeologische vondsten opgegraven. Aan de hand van scherven van aardewerk potten en pannen krijgen wij enigszins een beeld van het dagelijks leven in het kasteel .

In de tentoonstelling zijn behalve een selectie van die vondsten ook reproducties van schilderijen van de heren van Tilburg te zien. Twee andere in het oog springende objecten zijn een doorsnede van een plaggenput uit de vijftiende eeuw en een grote reproductie van de Kaart van Zijnen uit 1760. Deze imposante wandkaart van ruim drie bij vier meter hing aan de muur in het kasteel. De originele kaart is echter te kwetsbaar om tentoon te stellen. Het is nu een van de topstukken van het Regionaal Archief Tilburg.

De tentoonstelling is vanaf 15 september tijdens Open Monumentendag te bekijken op de tweede verdieping van MFA De Poorten, Hasseltstraat 194 in Tilburg, gedurende de reguliere openingstijden.