donderdag 10 augustus 2017

Onderscheiding voor Frans Kense, vrijwilliger Stadsmuseum Tilburg

Frans Kense (1939) kreeg op 10 augustus 2017 de Tilburg Trofee voor zijn vele bijdragen aan het Tilburgs erfgoed. Loco-burgemeester Berend de Vries overhandigde de onderscheiding aan Frans in het bijzijn van partner Thea en familieleden.

Het Geheugen van Tilburg bevat meer dan 300 artikelen van Frans Kense. Wie zijn account bekijkt, ziet allereerst de foto van Frans in een oude automobiel. Deze afbeelding is kenmerkend want bijna alle verhalen gaan over auto’s, fietsen, treinen en andere vervoersmiddelen. Zo lezen we over de zogeheten ‘Brockwaybussen’ die blijkbaar niet goed functioneerden, waarna Tilburger Adrianus Heerkens (1893-1954) de mogelijkheid kreeg om het beter te doen.

Een van de vele andere verhalen gaat over de auto van koningin Wilhelmina, die voor Hotel De Gouden Zwaan op de Tilburgse Heuvel werd gefotografeerd! De Spyker van Wilhelmina was niet alleen voorzien van een officiële standaard zoals gebruikelijk op de koninklijke voertuigen, maar droeg het kenteken H-4865: de auto van koningin Wilhelmina! Dat Kense een specialist is bij uitstek als het gaat om historische auto’s, blijkt uit de website van het Brabants Historisch Informatie Centrum.  deautovanmijnopa.nl staat op naam van Frans Kense.
Frans Kense, Spoorzonedag 2015

Frans schreef echter niet alleen over voertuigen. Zo is zijn eerste publicatie over de Antoniusstraat, de straat waar hijzelf ook woont. In 2007 schreef hij Tilburg Wolstad, herinneringen aan een glorietijd, in 2009 het Groot Tilburgs Quizboek en in 2013 Verkeer en Vervoer in Brabant 1814 - 1940.
Naast al deze online en offline activiteiten is Frans al veertien jaar betrokken bij Heemkundekring Tilborch, waar hij de redactie voert van het maandelijkse mededelingenblad. Daarnaast werkt Frans jarenlang als vrijwilliger bij de Werkgroep Open Monumentendag Tilburg en bij Stadsmuseum Tilburg.

Vanuit het Stadsmuseum hebben we de aanvraag voor de Tilburg Trofee van harte ondersteund. Frans, proficiat. Je hebt het verdiend!

Dit verhaal is ook te lezen op
Geheugen van Tilburg
Erfgoed Tilburg

woensdag 26 juli 2017

Tilburgse identiteit? Boeren, burgers en buitenlui!

Café Bierings, Goirkestraat.
Wanneer we spreken over de Tilburgse identiteit, relateren we die vaak aan het arbeidersverleden van de stad. 'Nie mauwe, mar sjouwe', zo zou ons motto al eeuwenlang zijn. Toch is het een wat eenzijdige benadering van een samenleving die vanuit zowel het boerenleven als de nijverheid uitgroeide tot een gelaagde samenleving met diverse standen en klassen in de negentiende en vroeg twintigste eeuw. 

De Tiendschuur, Reitse Hoevenstraat.
Een mooie gelegenheid om eens stil te staan bij de samenleving van destijds is de Open Monumentendag die op zaterdag 9 en zondag 10 september landelijk wordt georganiseerd. Boeren, burgers en buitenlui is het thema van de aanstaande Open Monumentendag. De nadruk ligt hiermee sterk op mensen en op hun onderlinge economische en culturele relaties. Het thema verbindt stadsbewoners en plattelandsbewoners en de geschiedenis met het heden.

Udenhout en Berkel-Enschot hebben van oudsher een agrarisch karakter. Hier worden dan ook vele boerderijen en boerenerven opengesteld. Door de Werkgroep Open Monumentendag zijn er twee fietsroutes ontwikkeld die langs de panden gaan. In Tilburg worden de kernen Goirke, Hasselt en Reitse Hoevenstraat via de Bokhamer verbonden met de landgoederenzone Bredaseweg en Oude Warande. Aan de Oude Warande wordt op 10 september speciaal aandacht besteed.
Kerkhof Goirkestraat

De Werkgroep Open Monumentendag brengt een folder uit met informatie over de opengestelde monumenten, de openingstijden en de activiteiten. De locaties staan op de plattegrond. Stadsmuseum Tilburg werkt aan een doorlopend verhaal over de bewoners en gebruikers van de panden: niet over arbeiders, maar over boeren, burgers en buitenlui.

De foto's zijn gemaakt door de Werkgroep Open Monumentendag.

woensdag 19 juli 2017

Handel en Nijverheid onthuld

Wethouder cultuur Marcelle Hendrickx. Foto Maria van der Heyden
Marcelle Hendrickx, wethouder van cultuur Tilburg, onthulde de beelden Handel en Nijverheid nadat Gert-Jan de Graaf, hoofd Regionaal Archief Tilburg en Stadsmuseum Tilburg, de context gaf waarin de beelden te plaatsen zijn. De dames Handel en Nijverheid staan nu rechts en links van de entree in het archief. Ze logeren hier, totdat het nieuwe stadskantoor gereed is.

Volgens Marcelle Hendrickx is de plaatsing van de beelden in het archief een werkwijze die passend is voor het huidige en toekomstige cultuurbeleid van Tilburg. De stad is die van makers, van creatieve geesten, die ook met 'oud' materiaal een nieuwe betekenis geven of een ruimte vullen. Daarvoor is ook CuPuDo in het leven geroepen: Cultuur in het Publieke Domein. Samen met bewoners van de stad Tilburg in gezamenlijkheid nadenken over kunst en cultuur in de openbare ruimte. Het kan zijn dat beelden soms hun oorspronkelijke context missen, maar vervreemding kan juist ook een spannend effect opleveren.



Ronald Peeters, Petra Robben, Gérard Appels. Foto Maria van der Heyden
Enfin, tijdens deze warme middag stonden de dames Handel en Nijverheid achter een wit gordijn te wachten op hun onthulling. Met een enkele handbeweging vielen de doeken neer en zijn de ijzeren dames vanaf heden te aanschouwen. Wie wil komen kijken is van harte welkom in Regionaal Archief Tilburg van dinsdag tot en met vrijdag tussen 9.00 en 17.00 uur.

Maria van der Heyden maakte de foto's. Een album is te zien op de facebookpagina van Stadsmuseum Tilburg

vrijdag 7 juli 2017

Handel en Nijverheid voormalig gemeentehuis Tilburg terug

Beelden in restauratie bij Kunstwacht, Delft
Jarenlang stonden  twee immense beelden bovenop het 'oude' gemeentehuis op de plaats waar nu het voorplein van de Concertzaal is gevestigd. De beelden werden in 1905 geplaatst en symboliseerden Handel en Nijverheid. Tilburg was in die tijd een voortvarende stad en verbeeldde haar identiteit met deze twee prominente sculpturen. Op initiatief van de gemeente Tilburg zijn ze gerestaureerd door de Kunstwacht in Delft. In de hal van het archief krijgen ze tijdelijk een nieuwe plek.

In 1971 werd het oude gemeentehuis gesloopt. Niet alleen vanwege de aanleg van de cityring, maar ook omdat het gebouw op was, ofwel versleten. Het gemeentehuis waarvan al te vaak wordt verzucht dat ze het nooit hadden moeten slopen, was in 1971 al meer dan 125 jaar oud. Architect Hendrik van Tulder was destijds de ontwerper en liet het bouwen omstreeks 1848,
19e-eeuwse prent waarop gemeentehuis met twee beelden
dezelfde tijd waarin ook het paleis van koning Willem II en de Lancierskazerne tot stand kwamen. Tilburg kende toen al een bouwdrift!

In 1905 werden de beelden Handel en Nijverheid geplaatst, gesymboliseerd door twee dames in neoclassicistische stijl. Getooid met een lauwerkrans op het hoofd en het lichaam omwikkeld met een draperie doen de dames denken aan Griekse godinnen. Het beeld Handel heeft een geldbuidel in haar hand en Nijverheid draagt een klassieke urn. De sculpturen werden gemaakt door de Koninklijke Fabriek F.W. Braat N.V. uit Delft, destijds een gerenommeerd bedrijf dat gespecialiseerd was in metalen sierobjecten en -smeedwerken. Zo werden ook het Centraal Station in Amsterdam en de Passage in Den Haag in de late negentiende eeuw door de Delftse firma voorzien van zinken sierornamenten.

Ca. 1900. Het gemeentehuis bevat nog geen beelden op het dak.
Bij het onderzoek naar de herkomst en de datering van deze beelden is er echter een 'kunstraadsel' ontstaan. Op negentiende-eeuwse prenten zien we dat er twee beelden bovenop het gemeentehuis staan. Op foto's van rond 1900 blijken er echter geen beelden op te staan. Uit het jaarverslag van gemeente Tilburg uit 1905 blijkt dat toen pas de beelden werden besteld bij de firma Braat. De gemeente betaalde er fl. 2.500,00 voor. Waarschijnlijk heeft Van Tulder in 1848 de beelden wel ontworpen, maar werden die door tekort aan geld niet uitgevoerd.

Nieuwe aankleding dakpartij, vanaf 1905
Bij de sloop van het gemeentehuis in 1971 werden de twee dames gespaard. Ze kwamen in opslag bij de gemeentewerf, wat hen, kwetsbaar als ze zijn, geen goed heeft gedaan. Zamac, het zinken materiaal waarvan ze gemaakt zijn, is een zacht metaal dat snel beschadigd raakt en moeilijk te herstellen is. Mede dankzij de financiële steun van het Tilburgse genootschap De Lindeboom en Erfgoed Netwerk Tilburg kon de gemeente Tilburg opdracht geven om de beelden te restaureren en wederom naar de thuisbasis te laten transporteren. Het gespecialiseerde bedrijf Kunstwacht in Delft is het gelukt om Handel en Nijverheid er als herboren uit te doen zien! Gemeente Tilburg wil de beelden Handel en Nijverheid terugplaatsen in de stad. De ijzeren vrouwen van bijna drie meter hoog is een tweede leven toebedeeld in het toekomstige gerenoveerde stadskantoor. DEDRIE architecten geven hen een prominente plaats in de ruime entreehal.

Totdat het nieuwe stadhuis gereed is, worden de beelden tijdelijk geplaatst in de hal van Regionaal Archief Tilburg. Op woensdag 19 juli worden door wethouder cultuur Marcelle Hendrickx in de hal van Regionaal Archief Tilburg twee bijzondere beelden onthuld. Vanaf donderdag 20 juli kunnen geïnteresseerden een kijkje komen nemen tijdens de openingsuren van het archief (dinsdag en vrijdag 9.30-17.00 uur, tweede zaterdag van de maand 9.30-16.00 uur)

Foto's en afbeeldingen Regionaal Archief Tilburg. De cultuurhistorische beelden behoren toe aan de Stadscollectie Tilburg, die beheerd wordt door Stadsmuseum Tilburg.

donderdag 29 juni 2017

Tilburg Maquette binnenkort te zien in MFA Het Spoor



fotografie Maria van der Heyden
Vanaf half juli is in MFA Het Spoor de Tilburg Maquette te bewonderen. Dit is een community-project van Stadsmuseum Tilburg. Sinds juni 2016 had de maquette een werkplaats in de Bibliotheek Tilburg Centrum. In MFA Het Spoor (Schaepmanstraat 36, 5041 AR Tilburg) wordt nu verder gewerkt aan de maquette. Veel stadsgenoten dragen bij om het Tilburg van de jaren ’50 op de maquette te realiseren, gewoon omdat het leuk is.

Het was mooie verbinding afgelopen jaar. Bibliotheekbezoekers konden aan de maquette mee werken en veel bezoekers kwamen de maquette bij de Tilburg boekencollectie bekijken. De Bibliotheek Tilburg Centrum heeft niet alleen plaats geboden aan de maquette maar ook, in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg, workshops en lezingen rondom de maquette georganiseerd.

Het wijkcentrum MFA Het Spoor wordt drukbezocht. Kijken en vooral meewerken aan de maquette, is voor de bezoekers een leuke, nieuwe activiteit. Vele handen maken licht werk. Stadsmuseum Tilburg en MFA Het Spoor hopen dan ook dat er veel mensen mee gaan werken aan dit leuke project. Wil je ook een kijkje komen nemen? Wil je mee helpen? Dat kan tijdens de openingstijden van het wijkcentrum.

Neem voor meer informatie contact op met Saskia Dellevoet, community-manager, saskiadellevoet@gmail.com
Bekijk ook eens de Openbare Facebookgroep

donderdag 8 juni 2017

Modelbouwers gezocht! Bouwpakket voor alle vaders van Tilburg

Foto William van der Voort
Heb je nog geen cadeautje voor Vaderdag, knutselt  je vader graag met hout, zaag en lijm en heeft hij interesse hoe Tilburg er vroeger uit zag? Dan hebben wij een tip: geef je vader een bouwpakketje cadeau! Je kunt het op 16 en 17 juni ophalen bij de Tilburg Stadsmaquette in de Bibliotheek Tilburg Centrum.

In het pakketje zit een plattegrondje van de stad, een ‘kavel’. Ook  zitten er stukjes hout, schuurpapier en een lijmpotje in. Maar voor je vader met hout en lijm aan de slag gaat, zal hij onderzoek doen naar hoe de huizen en gebouwen van dat plattegrondje eruit zagen in de jaren ‘50. Na dat onderzoek weet hij welk hout er nodig is en kan hij  (samen met familieleden) thuis aan de slag om het stukje Tilburg na te bouwen op klein formaat.

Modelbouwers
Stadsmuseum Tilburg werkt met vrijwilligers en community manager Saskia Dellevoet aan de bouw van een maquette. Referentiepunt is Tilburg in de jaren ‘50 op een schaal van 1:1.000. In 2015 begon oud-Tilburger en modelbouwer Ruud Cleverens met dit ambitieuze werk. In enkele maanden had hij een deel van Tilburg-Oost gereed. Cleverens overleed in 2016. Dat zijn werkwijze uitzonderlijk was, is ondertussen gebleken. Vanaf juni 2016 wordt met veel mankracht vrijwel dagelijks verder gewerkt in de maquettebouwplaats op de eerste etage van de bibliotheek. De vorderingen zijn gestaag te noemen, al is de maquette nog altijd niet klaar. En jouw hulp als Tilburgse modelbouwers is gewenst!

Hout, schuurpapier en lijm
Stadsmuseum Tilburg, die het project van de stadsmaquette initieerde en faciliteert, roept nu vaders en opa’s op om een bijdrage te leveren. Er zijn bouwpakketjes gemaakt met daarin een stukje plattegrond van enkele straten. Wat de vaders kunnen doen, is onderzoeken hoe de straat er in de jaren ‘50 uit zag, bijvoorbeeld hoeveel huizen en gebouwen er stonden;  huizenrijen en gebouwen tellen en een inschatting maken van de hoogte van elke gebouw en het daktype. Met een handzaag, een stukje schuurpapier en een potje lijm kunnen de papa’s en de opa’s aan de slag. Wellicht kunnen de kinderen of kleinkinderen helpen. Is het na te bouwen kavel klaar, dan kan dit teruggebracht worden naar de Stadsmaquette om onderdeel te vormen van het geheel. Bij de bouwpakketjes wordt een uitleg geleverd hoe eraan gewerkt kan worden.

Tilburgers.nl en zomers vermaak
De digitale nieuwssite Tilburgers.nl ondersteunt de bouw van de maquette van harte. De redactie is nieuwsgiering naar hoe het de knutselende vaders vergaat. Tilburgers.nl zal enkele bouwmannen gaan volgen en regelmatig een update geven van hun prestaties. Als beloning voor het ingeleverde eindresultaat geeft Stadsmuseum Tilburg ‘tegoedbonnen’ uit voor Tilburgs zomervermaak, zoals een ijsje, deelname aan een wandeling van de Stadsgidserij of bezoek aan een zwembad.

Is dit het ideale Vaderdag cadeau voor jouw vader?  De (gratis) bouwpakketjes kun je ophalen op 16 en 17 juni van 11:00 tot 14:00 in de Bibliotheek Tilburg Centrum, Koningsplein 10, 5038 WG Tilburg. We zien je graag!

vrijdag 2 juni 2017

Schilderijen Stadscollectie Tilburg in The Rijksmuseum Bulletin

Twee schilderijen uit de Stadscollectie Tilburg zijn afgebeeld in The Rijksmuseum Bulletin (2017). Het betreft twee portretten die Adriaan de Lelie schilderde in 1789 van Diederik Casper de Groot Jamin (1759-1814) en Margaretha Elisabeth de Groot (1768-1814). Op het moment dat ze geportretteerd werden, waren ze respectievelijk 30 en 21 jaar.

Het echtpaar De Groot Jamin was enige tijd een van de bezitters van de panden Keizersgracht 187 (gebouwd in 1617) in Amsterdam. Na diverse eigenaren erfde Jan de Groot deze woningen, die hij in 1801 naliet aan zijn 33-jarige dochter Margaretha Elisabeth. In 1814, bij overlijden van zowel Diederik Casper en Margaretha Elisabeth, kregen hun vier kinderen de huizen aan de Keizersgracht. Hoe zijn deze Amsterdamse bewoners in de stadscollectie van Tilburg terecht gekomen? Ze hebben namelijk geen relatie met de stad.

De schilderijen werden gemaakt zoals gezegd door Adriaan de Lelie. Deze vermaarde portretschilder werd geboren in een huis in de Noordhoek in Tilburg in 1755. In 1929 kregen Burgemeester en Wethouders van Tilburg, met als burgemeester Vonk- de Both, de twee schilderijen aangeboden door Alb.H.M. Goeden, makelaar te 's-Gravenhage. De gemeente maakte de overweging dat de kunstwerken van historische waarde waren, aangezien deze door een Tilburgse schilder waren vervaardigd. B en W besloten het aanbod aan te nemen voor een bedrag van fl. 200,00. Bovenaan de nota aan de gemeenteraad stond vermeld: 'Voorstel tot aankoop van twee olieverfschilderijen, voor plaatsing in het Museum van den portretschilder A. de Lelie.'

Hoewel er geen fysiek museum is, behoren de twee schilderijen nog steeds tot de Stadscollectie Tilburg en zijn ze veilig opgeborgen in het depot aan de Goirkestraat. Weliswaar weinig zichtbaar voor bezoekers, maar dankzij de publicatie in The Rijksmuseum Bulletin en op deze website toch toegankelijk voor het publiek.

The Rijksmuseum Bulletin, Volume 65 (2017) 1.