donderdag 12 januari 2017

Identiteit Tilburg: Kaajbaandexpositie

De identiteit van Tilburg is elke donderdagmorgen te aanschouwen in de Mr. Stormstraat in Oud-Noord. Daar hebben de straatbewoners een icoon van de stad geadopteerd en op hun container geplakt. Op donderdagochtend worden de containers geleegd, en iedere keer is de tentoonstelling dan te bezichtigen.

De iconen zijn ontworpen in het kader van de TilburgsAns. De 'founding fathers' Sander Neijnens en Ivo van Leeuwen ontwierpen een lettertype dat het karakter van de stad weerspiegelt. De Tilburgse kernwaarden als humor, tegendraads, sociaal en experimenteel zijn hierin vertegenwoordigd. Neijnens en Van Leeuwen weten iedere keer op een bijzondere manier de aandacht te vestigen op de TilburgsAns. deze keer met een zogeheten 'Kaajbaandexpositie'.

Herkenbaar, dat zijn deze pictogrammen van de stad.Vanuit het erfgoed zien we iconen als Peerke Donders, Willem II, Marietje Kessels, de Heikese kerk en 'ene lozzie'. Vanuit de beeldende kunst en architectuur zijn vertegenwoordigd het Draaiend Huis en Den Ophef van John Körmeling en Tilburgs grootste woontoren, de Westpoint. Opvallend zijn de iconen die Tilburg als Muziekstad kenmerken: een djembé, verwijzend naar Mundial, Paradox, hèt podium voor jazzmuziek en het Gipsy Festival dat een aantal jaren plaatsvond in de tuin van Interpolis.

De identiteit van een stad is geen vaststaand gegeven, maar zeker is wel dat bepaalde elementen én kernwaarden constanten zijn. Zo zijn de iconen in de 'Kaajbaandexpositie' van Sander Neijnens en Ivo van Leeuwen daar een voorbeeld van.



woensdag 11 januari 2017

Maquette Tilburg. Erfgoed en co-creatie in de bieb

Een maquette van de stad uit 1954-1955. In Tilburg zitten vrijwilligers met hart voor de stad al maandenlang te werken aan een miniatuurstad in een schaal 1:1.000. De bibliotheek is een perfecte plek daarvoor. Midden tussen de collectie Tilburgboeken is een heuse werkplaats gebouwd. Er wordt geredeneerd, gediscussieerd, gesteggeld, en op zen Tilburgs 'gemaawd', maar evenzo hard gewerkt. Boeken, foto's, plattegronden en internet zijn de ingrediënten voor de Tilburgse MaquetteMakers.

De kadasterkaarten die eerst in rood waren ingekleurd, zijn vrijwel alle vervangen door grijze ondergrondjes. Aan de hand van de kadastertekeningen doen vrijwilligers onderzoek in het digitale bouwdossier en in sloopdossiers in Regionaal Archief Tilburg. De onderzoekers maken opdrachtforrmulieren voor de bouwers. Deze werken aan de hand van de onderzochte gegevens de straten en huizen uit. Begonnen is met de 'gemakkelijke' bouwsels, de rijen huizen die vanaf de jaren 1930 zijn ontwikkeld. Deze serieproductie is een voorproef om later de grotere huizen en gebouwen te kunnen maken.

Eens per maand organiseert de Bibliotheek Tilburg Centrum een lezing rondom een thema dat gerelateerd is aan de Tilburg Maquette. Op 2 februari as. gaat de lezing over de kerken die in de maquette van 1954-1955 moeten staan. Een van de MaquetteMakers is Krelis Swaans. Hij werkt aan de hand van foto's en bouwtekeningen de diverse kerken uit.

Loopt de Tilburgse bieb met deze MaquetteWerkplaats voorop? Vanuit Stadsmuseum Tilburg zijn we blij met deze co-creatie. De bibliotheek is een openbare plaats waar bezoekers gemakkelijk naar toe gaan. De ruimte met alle boeken en media is inspirerend genoeg om daartussen aan de slag te gaan. Indien er informatie moet worden opgezocht, dan zijn de middelen aanwezig. Daarbij beschikken de MaquetteMakers over kennis ten aanzien van het erfgoed van de stad en bevorderen zij de dialoog over de veranderende stad. De TilburgMaquette is een uitnodiging om bezig te zijn met de eigen stad en herinneringen op te halen aan de jaren 1950.

Meer foto's van de MaquetteWerkplaats op Facebook Stadsmuseum Tilburg

Foto's Maria van der Heyden

dinsdag 10 januari 2017

Lezing Tilburg en kerken in de jaren ‘50

Goirkese kerk gebouwd door Krelis Swaans
De Bibliotheek Tilburg Centrum organiseert in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg op donderdag 2 februari om 19.30 uur een lezing over Tilburg en kerken in de jaren ’50. Deze lezing wordt verzorgd door Petra Robben van Stadsmuseum Tilburg en Krelis Swaans, Maquettemaker bij de Tilburg Maquette.  U dient van te voren een plaats te reserveren bij de Bibliotheek Tilburg Centrum.

Inwoners van Tilburg bouwen in de Bibliotheek Tilburg Centrum gezamenlijk aan een maquette van de stad zoals die eruit zag in de jaren ’50 van de vorige eeuw. Daarbij is ook aandacht voor kerken

Goirkese kerk op plattegrond 1927-1928
en hun geschiedenis. Ruim twintig Rooms-katholieke parochiekerken en vijf kerkgebouwen voor andere gezindten zijn te vinden op de Tilburg Maquette die gebaseerd is op het jaar 1954. Tijdens de lezing zal ingegaan worden op de totstandkoming en geschiedenis van deze kerken. Na de lezing kan de Tilburg Maquette worden bezocht waar Stadsmuseum Tilburg en de maquettebouwers aanwezig zijn om vragen te beantwoorden.

De lezing vindt plaats op 2 februari van 19.30 tot 20.30 uur in de Theaterzaal van de Bibliotheek Tilburg Centrum. Vanaf 19.00 uur staat een kopje koffie/thee klaar. De lezing is gratis voor leden van de Bibliotheek. Niet-leden betalen 3 euro p.p. Reserveren kan telefonisch via 013-4648513, per mail via ticketsbtc@bibliotheekmb.nl of persoonlijk bij de informatiebalie van de Bibliotheek Tilburg Centrum.

zaterdag 7 januari 2017

Driekoningen. Traditie of actualiteit?

Grote en kleine koningen in Udenhout
'Niet een Driekoningen gezien,' zo schrijft een Tilburger op Facebook. Eén vind-ik-leuk en drie bevestigingen met 'Ik ook niet.' Wel zijn er leuke foto's en filmpjes van Tilburgers die vroeger zelf als een van de koningen op pad ging, zoals Efisio Tronci van 'Alle Tilburgse herinneringen in een groep'. Ook in de Tilburgse Bouwmeesterbuurt werden de koningen gemist, hoewel er hier en daar zakken snoepgoed werden klaargelegd. 'Hier in de Bomenbuurt lopen ze rond!' aldus een opgetogen Tilburger.

In Brabants Dagblad zien we op de voorpagina van het regionale nieuws dat de koningen Babette (8), Annemein (4) en Willemijn (7)  in de Tilburgse Petrus en Pauluskerk zingen voor een jury. Zij werden beoordeeld op zangkunst en originaliteit. Hoeveel koningen zouden er geweest zijn?  In Biest-Houtakker is een gemeenschappelijk doel geformuleerd. De veelal kleine koningen zongen er niet voor snoep, maar voor geld. Voor een dorpsgenootje met hartproblemen en een verblijf in het Ronald Mc Donaldhuis. In Udenhout werd de Driekoningentraditie gevierd met gezang van zowel kleine als grote koningen. Heemcentrum 't Schoor en de lokale bibliotheek organiseerden een bijeenkomst waar onder andere werd gezongen door het Tilburgs Byzantijns Koor.

Tekening van Nico Molenkamp.
Stadscollectie Tilburg
In Brussel is een 'driekoningentocht' ontwikkeld om de route van een asielzoeker duidelijk te maken. 'Welke tocht maakt een asielzoeker bij zijn aankomst in België?’ zo vragen de Belgen zich af. Op 8 januari organiseren ze een driekoningentocht in Brussel. Is het een aanschouwelijke les in gastvrijheid, in rechtvaardigheid en in menselijkheid? De afgelegde route belooft een confrontatie met mensen uit het warme zuiden en mensen uit het kille noorden. De gegidste tocht duurt 2,5 uur.

Wat doen we er mee in Tilburg volgend jaar? Vasthouden aan de traditie en hopen dat er maar veel kleine koningen aan de deur komen? Is het een traditie van alleen de Rooms-katholieken of zijn er in de vele nationaliteiten in onze stad andere vormen denkbaar? Of kunnen we de fraaie liedcultuur niet uitdiepen met al die koren die we in Tilburg hebben? Wat zijn eigenlijk de onderliggende waarden van dit immateriële erfgoed? Misschien moeten we als stad een gezamenlijk doel vaststellen zoals de koningen dat deden in Biest-Houtakker? Of volgen we de Belgen in hun driekoningentocht om hedendaagse maatschappelijke kwesties bloot te leggen?

Erfgoed is van belang om door te geven aan volgende generaties. Wanneer we dat doen vanuit onze eigen nostalgie, dan is de traditie een kort leven beschoren. Het benoemen van de waarde van het erfgoed en daar een hedendaagse betekenis aan geven, dat is wellicht de uitdaging voor een creatieve, sociale en tegendraadse stad als Tilburg?

vrijdag 6 januari 2017

Tilburgse Missienaaikring. Door de wereld bewogen

De vorige blog met de vraag over het bord van de Tilburgse Missienaaikring riep enkele reacties op. Zo stelt Hans Scholtes, geschiedenisdocent van het Koning Willem II College in Tilburg dat liefdadigheid voor de katholieken een soort tegengif was voor het socialisme. Zijn oma had ook een clubje dat minderbedeelden van van alles voorzag. 'Maar goed, hier gaat het wel om de missie natuurlijk. Trouwens, de overbodige spatie was toen kennelijk ook al een fenomeen,' aldus de geschiedenisdocent.

Via de website Tilburgers.nl trok het bord ook de aandacht van Daan Eras die schat dat het betreffend bord ooit is geschonken aan de echtgenote van Frans van dan Heuvel, een stenenfabrikant, die vroeger in de Stationsstraat heeft gewoond (met zijn gezin). Eras zelf heeft geen contact met hun nakomelingen. Wel attendeerde hij ons op deze link naar de familie.

Een derde reactie was van een persoon, genaamd Ben (zonder achternaam), die verwijst naar een boek van Gabrielle Dorren ‘Door de wereld bewogen. Geschiedenis van de Nederlandse missionarissen van het H. Hart (MSC)’.  Het boek is in 2004 geschreven vanuit de Rooi Harten aan de Bredaseweg. De Tilburgse Missienaaikring bleek de grootste en meest actieve, zo blijkt uit het boek. De Nederlandse samenleving zou de afgelopen 150 jaar veel aan religieuze ordes en congregaties te danken hebben.

De Tilburgse Missienaaikring bleef tot ca. 1970 actief. 'Aan de Missienaaikring kwam geen einde. Zij verdween uit het zicht,’ zo wordt gesteld. Dat prikkelt de nieuwsgierigheid. Is de Tilburgse missienaaikring als zodanig nog actief, of kreeg die een andere vorm? Stadsmuseum Tilburg hoort het graag.

dinsdag 3 januari 2017

Tilburg sociale stad? Gedenkbord Missie Naaikring 1925

Een gedenkbord van de Tilburgse Missie Naaikring. Wie weet er iets meer over? Deze vraag werd gesteld aan Stadsmuseum Tilburg. Op de voorzijde staat de tekst 'Het bestuur der Tilburgsche Missie Naaikringen 1925'. Op de achterzijde een etiketje met 'Van Oma Van de Heuvel - Eras'.

Naaikringen voor de missie werden destijds georganiseerd vanuit de goede-doelengedachte. Vandaag de dag worden er overal inzamelingen gehouden voor vluchtelingen, Rode Kruis, of voor oorlogsgebieden. Onlangs nog, werden er in Tilburg sjaals gebreid en verspreid voor mensen die het koud hebben.

In hoeverre is Tilburg een sociale stad te noemen? Waren we in het verleden (wellicht door de katholieke werken) meer betrokken bij de goede doelen?

Voorwerpen vertellen een verhaal. Ze dragen bij aan de geschiedschrijving van de stad. Mochten er mensen zijn die weten welk verhaal bij dit gedenkbord hoort, dan ontvangen we graag een reactie per mail.

woensdag 28 december 2016

Terugblik 2016 Stadsmuseum Tilburg

Een terugblik van Stadsmuseum Tilburg op het jaar 2016!

Januari
  • In de maand januari schreven we over de nieuwe aanwinst van onder andere de Tilburgse letter S uit de TilburgsAns-collectie, ontworpen door Sander Neijnens en Ivo van Leeuwen, en objecten uit de stadscollectie die de traditie van de Driekoningen symboliseren. 
  • Om de opgedane kennis van het project Twee eeuwen Tilburgse textielfabrieken in de Tilburg Wiki te verwerken, hielp Stadsmuseum mee aan een oproep om Wikimannen en - vrouwen te verwerven.
  • De maand januari sloten we af met een trieste gebeurtenis, namelijk het overlijden van maquettemaker Ruud Cleverens die in 2015 begonnen was aan zijn laatste levenswerk: een maquette van de stad Tilburg in een schaal 1: 1.000.

Februari
  • Op 7 februari was Stadsmuseum Tilburg aanwezig bij de jaarlijkse herdenking van Coba Pulskens in de Diepenstraat, waar leerlingen van Basisschool De Zuidwester betrokken waren. 
  • Daarna deed het Stadsmuseum een oproep om informatie te geven over de talloze carnavalsobjecten die zich in de stadscollectie bevinden. Daarnaast was het Stadsmuseum betrokken bij een onderzoek naar verhalen over de Tweede Wereldoorlog in de wijk Armhoefse Akkers en Tivoli. 
  • In februari 2016 werd aangekondigd dat Ronald Peeters, hoofd Stadsmuseum Tilburg, in april met pensioen zou gaan.

Maart
  • In maart vonden de voorbereidingen plaats voor deelname aan de Nationale Museumweek. 'Ons echte goud' worden de nationale, regionale en lokale collecties erfgoed genoemd.

April
  • Op 1 april 1916 werd herdacht dat het 'Tilburgsch museum' 100 jaar onderweg was. Medio april haalde het Stadsmuseum de krant met het op handen zijnde vertrek van Ronald Peeters. 
  • Tijdens de Nationale Museumweek verspreidde het museum een tiental objecten over de stad met een schilderij van Gerard van Spaendonck en de hutkoffer van Cees Becht. 
  • Het textielerfgoed van Tilburg werd in beeld gebracht in de gelijknamige publicatie die vertrekkend hoofd Stadsmuseum Peeters, Rob van Putten en Petra Robben schreven.
  • Op 16 april nam Ronald Peeters afscheid van het Stadsmuseum na een meer-dan-40-jarig-dienstverband.

Mei
  • Begin mei organiseerde Stadsmuseum Tilburg een verhalenavond over Blonde Piet en Roosje Glaser. Betrokkenen bij de Tweede Wereldoorlog en woonachtig in de wijken Tivoli en Armhoefse Akkers.
  • Medio mei initieerde Stadsmuseum Tilburg mede de oprichting van Werkgroep De Torenklok, als onderdeel van Heemkundekring Tilburg. De blogposts over de Tilburgse klok die in Turkije op de schroothoop was beland, trok veel media-aandacht. 
  • Verhalen van bewoners van de wijk Jeruzalem werden vastgelegd door Leo Adriaanse, masterstudent van de Fontys Hogescholen.

Juni
  • De maquette, de erfenis van de in januari overleden Ruud Cleverens kreeg een eigen plek in De Bibliotheek Tilburg Centrum. Een heuse werkplaats werd er van hout opgetrokken waarvoor De Pont Meyer en Het Boekenschop financiële bijdragen leverden. 
  • Ter aanvulling op de stadscollectie werd er in de hal van het archief een maquette van een nooit gebouwd sportfondsenbad achtergelaten. Van bekende architecten uit Amsterdam, maar de schenker is tot nu toe onbekend. 
  • Op een van de laatste dagen in juni verzamelde  het Tilburgse erfgoedveld zich bij het Stadsmuseum voor een gezamenlijke wandeling naar de Piushaven. Het was het begin van een nieuw samenwerkingsverband.

Juli
  • Nieuwe maquettemakers meldden zich bij het stadsmuseum. Onderzoekers en bouwers gingen aan de slag om de klus van Cleverens te klaren. Gekozen werd voor het jaar 1954 aangezien er van dat jaar kaarten en luchtfoto's beschikbaar zijn. 
  • De Tilburgse Genietgroep organiseerde een bijeenkomst om verhalen te verzamelen voor een app die verhalen genereert op het moment dat je met je fiets langs een bezienswaardigheid komt.

Augustus
  • De stadscollectie werd uitgebreid met enkele objecten die werden geschonken door de fa. Schraven-Eijsbouts
  • Daarna werd er  een aanbod gedaan om een glas-in-loodraam uit de Noordhoekse kerk in de stadscollectie op te nemen, maar helaas kregen we het onderzoek niet rond of het raam ook echt uit die kerk afkomstig was.

September
  • Jan van Iersel, voormalig medewerker bij De Volt, rondde zijn levenswerk af. Bijna twintig jaar werkte hij aan de inventarisatie van de collectie VOLT-voorwerpen
  • Tijdens Open Monumentendag werden objecten van Koning Willem II geëxposeerd als stadsicoon van Tilburg.  

Oktober
November
  • Wederom een lezing die veel belangstelling trok, was die van Ton Wagemakers over 'Textiel in de jaren 1950'.  Als basis diende het recent uitgebrachte boek 'Textiel in beeld' dat Wagemakers samen met Ronald Peeters samenstelde. 
  • Op 19 november riep Stadsmuseum Tilburg op om serviesgoed en tafelgerei mee te brengen bij de publieksdag 'Aan tafel!'.
  December
  • Stadsmuseum  was betrokken bij de succesvolle activiteit 'Kerstklokken kijken' in de Goirkese kerk. Deze activiteit werd georganiseerd door Werkgroep De Torenklok. 
Voor 2017 wenst Stadsmuseum Tilburg een goed nieuw jaar!