woensdag 25 mei 2016

Verhalen Jeruzalem

Foto Regionaal Archief Tilburg
'Als bomen konden spreken' is een verhalenroute, waarin zes bewoners uit Jeruzalem in Tilburg de 66-jarige geschiedenis van hun buurt toelichten met persoonlijke verhalen. Het kunstproject is in 2016 ontstaan vanuit de Master Kunsteducatie van Fontys Hogeschool voor de Kunsten. Leo Adriaanse noteerde de verhalen van de bewoners.

Sinds de eerste bewoners in Jeruzalem gingen wonen (1 juli 1949) is er veel veranderd in de buurt. De stille getuigen hiervan zijn een aantal bomen. De kleine boompjes van weleer tronen inmiddels hoog boven de huizen uit. Als die bomen eens konden spreken ...

Wil de Rooij kwam in 1967 als 9-jarige jongen in Jeruzalem, woonde achtereenvolgens in de Twentsestraat, Casper Houbenstraat, Beemsterstraat en tegenwoordig in de Betuwestraat.
Jeruzalem: naar de school en de kerk
en
Jeruzalem: een rijk verenigingsleven 

Lenie Reijnen kwam in 1959 op 28-jarige leeftijd naar Jeruzalem en heeft op een korte onderbreking tijdens de renovatie na altijd in de Westlandstraat gewoond.
Jeruzalem: feestelijk in optocht 
en
Jeruzalem: de eerste jaren

Foto Regionaal Archief Tilburg
Mia Laros kwam in 1967 op 28-jarige leeftijd naar Jeruzalem, woonde eerst in de Caspar Houbenstraat en tegenwoordig in de Betuwestraat.
Jeruzalem: een dorp in een stad
en
Jeruzalem: van de bakker naar de kapper

Dion van Doremalen kwam in 1959 op 2-jarige leeftijd naar Jeruzalem en heeft op een korte onderbreking tijdens de renovatie na altijd in de Westlandstraat gewoond.
Jeruzalem: ruimte om te spelen
en
Jeruzalem: wit in groen

Geesje van Loon kwam in 1970 op 26-jarige leeftijd naar Jeruzalem en heeft sindsdien op een korte onderbreking tijdens de renovatie na altijd in de Veluwestraat gewoond.
Jeruzalem: gebouwd volgens het Airey-systeem

Jan Boons kwam in 1972 op 26-jarige leeftijd naar Jeruzalem, woonde eerst in de Twentestraat en tegenwoordig in de Caspar Houbenstraat.
Jeruzalem: fabrieken komen en gaan

maandag 16 mei 2016

Tilburgse klok van roof gered?

Klokken Josephus en Maria
De betrokkenheid met het klokkenerfgoed is groot! De vorige blogpost over de Tilburgse klok in Turkije werd meer dan 1200 keer bekeken!! Het verhaal wordt echter steeds meer helder.

Nog maar even aangehaald wat Louis Sparidans schreef op het Geheugen van Tilburg: De klokken van Theresia: 'Het gaat over de oorspronkelijke klokken van de Theresia-kerk, vanaf de inwijding in 1931 tot in 1938 (mijn geboortejaar). Op het eind van de oorlog (WO II) werden deze klokken door de Duitsers afgevoerd om voor andere doeleinden te worden gebruikt. Ze maakten daarna, in die andere uitvoering, ook wel weer veel 'lawaai', maar dat terzijde. De klokken zijn, volgens het boekje, indertijd aan de kerk geschonken door het echtpaar Mannaerts-Schoenmakers, volgens mij een fabrikantenfamilie die destijds aan het Wilhelminapark woonde. De tekst op de Theresia-klok luidde: 'Jong en oud, wees wellekom, in mijn Tilburgsch heiligdom'.'

Dit verhaal was bij Tilburger Karel de Beer onbekend. Zo schreef hij op Facebook: 'Volgens een familieverhaal hebben mijn opa en oma Mannaerts-Schoenmakers een klok genaamd Maria (haar voornaam) ter gelegenheid van hun zilveren huwelijk in de dertiger jaren geschonken aan de Theresiakerk! Die klok is in de oorlog door de Duitsers gestolen en daar baalde mijn opa ontzettend van. Men ging er vanuit dat de klok werd omgesmolten, maar het zou opzienbarend zijn als ze toch nog zou bestaan! Mijn opa en oma zijn rond 1927 komen wonen aan het Wilhelminapark en hij is daarna in het kerkbestuur van de Theresiaparochie geweest.'

'Jong en oud, wees wellekom'
Het was inderdaad mooi geweest als de klok uit 1931 nu in Istanbul zou staan. In het  fotobijschrift in de databank van Regionaal Archief Tilburg zien we bevestigd dat de grootouders van De Beer inderdaad twee klokken met de namen Maria en Jozef schonken en ter gelegenheid van hun zilveren bruiloft in 1938 een derde klok met de naam Theresia en ‘'Jong en oud wees wellekom, in mijn Tilburgsch heiligdom’'. Deze klokken werden in de oorlogsjaren door de Duitsers in beslag genomen en omgesmolten tot wapentuig.'

Tot zover kloppen de lezingen van Louis Sparidans en Karel de Beer. Maar dan lezen we op de site van het archief dat er op 25 maart 1948 drie nieuwe klokken werden ingezegend door Mgr. Mutsaerts. Ook deze klokken kregen de namen Maria, Jozef en Theresia. Of de afbeeldingen in het door Sparidans gebruikte boekje Theresia 50 nu passen bij de jaren 1931 of 1948, is nog even een kleine kwestie. Ook de door het archief genoemde Nieuwe Tilburgsche Courant van 1948 is via Delpher niet te raadplegen.

Toch is het verhaal waarschijnlijk rond, want volgens Enno Maessen en Fokke Gerritsen, beiden verbonden aan het Nederlands Instituut in Turkije, staan zowel 'Maria' als 'MCMXLVIII'  op de klok die nu in Istanbul bij een opkoper staat. Mochten we dit klinkende erfgoed uit 1948 alsnog terug naar Tilburg willen halen, gaan we dan naar Istanbul om de gevraagde $ 7.500 te betalen?   

Bronnen
Theresia 50 - van Havervelden tot Noord-West ; uitgegeven in 1981 bij gelegenheid van de viering van het vijftigjarig bestaansfeest van de parochiekerk van Theresia. Nieuwe Tilburgsche Courant 26 maart 1948 en R. Peeters, Katholiek Tilburg in beeld, p. 44.




zaterdag 14 mei 2016

Tilburgse klok in Turkije te koop

De Tilburgse werkgroep 'Torenklok' is nog maar amper opgericht en correspondeert nu al intensief met het Nederlands Instituut in Turkije. Fokke Gerritsen, directeur van het instituut in Istanbul, stuitte op een klok met daarop de vermelding 'Tilburg'. Hij nam contact op met de Brabantse historicus Cor van der Heijden en Enno Maessen, promovendus aan de Universiteit van Amsterdam, die tevens werkzaam is bij het Nederlandse instituut in Turkije.

Maessen heeft tot op heden het volgende uitgevonden. Hij is er vrijwel zeker van dat deze klok, met de naam Maria, afkomstig is uit de Sint-Theresiakerk in Tilburg, die in 1997 uit de eredienst is gehaald en in 1998 tot appartementencomplex is verbouwd. Zie ook het dossier van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

De klok is geleverd door Jongerius, een (katholieke) leverancier in Amersfoort. Van Bergen, een klokkengieter in Heiligerlee (gesloten in 1980 wegens een faillissement en tegenwoordig een klokkengieterijmuseum) heeft de klok gegoten. De twee bedrijven werkten klaarblijkelijk vaker samen en Van Bergen heeft volgens Maessen veel naoorlogse klokken gegoten, totdat het bedrijf problemen kreeg met kwaliteitsbewaking en mede daardoor failliet ging.

De verkoper in Istanbul, een antiquair/opkoper, kocht de klok op een veiling en vraagt 7500 dollar!
Promovendus Enno Maessen hoort graag over het lot van de klok(ken) van de Sint Theresiakerk na 1997. De bijgevoegde foto is door hem gemaakt. Op Facebook staan nog enkele foto's.

Oud-Tilburger Louis Sparidans schreef al eerder over de klokken van Theresia, waarin hij stelt dat het volledige opschrift van deze klok, overeenkomt met de oude klok die er van ergens na de wijding in 1931 tot WO II heeft gehangen

VAN BERGEN JONGERIUS HEILIGERLEE AMERSFOORT
MARIA
IK ROEP OP LUIDEN TOON
U ALLEN TOT MIJN ZOON
ECCLESIAE PAROECIALI S. THERESIAE
A JESU INFANTE IN TILBURG DONAVERUNT
ANNO DOMINI MCMXLVIII PAROECIANI

vrijdag 13 mei 2016

Werkgroep De Torenklok, klinkend erfgoed

Een nieuwe werkgroep in Tilburg, een nieuw geluid? Op initiatief van Tilburger Peter van Gestel hebben Heemkundekring Tilburg en Stadsmuseum Tilburg een werkgroep geformeerd. De titel daarvan is 'Werkgroep De Torenklok'. Van Gestel koos voor deze benaming omdat die de veelzijdigheid van de klokken in torens aangeeft: het mechanisch uurwerk in de toren, de luidklok die geluid geeft bij luiden of aanslaan, en het wijzerwerk, dat zichtbaar de tijd aangeeft aan de buitenkant van het gebouw.

Initiatiefnemer Peter van Gestel maakt zich vooral ongerust over het verdwijnen van de klokken. Al eeuwenlang wordt het geluid in een stad of dorp mede bepaald door het slaan en luiden van de klok. Zelfs de uurslag zit zo in het collectieve auditieve geheugen geprent, dat het onderdeel is gaan uitmaken van onze samenleving. Van Gestel is bang dat door het verdwijnen van het religieus erfgoed, ook dit auditieve (immateriële erfgoed) verloren gaat.

Traditiegetrouw luiden de klokken bij vieringen in de kerken en kapellen zowel op zondag als door de week. Voor feestelijke vieringen klinkt luiden als het even kan anders, dan rouw of gewone (kleinere) vieringen. Het zou echter mooi zijn om het klokken luiden ook op andere momenten in het jaar te doen. Deze hoeven dan niks met geloof te maken te hebben, maar meer op het gevoel van de bewoners werken. Dat kan met Nieuwjaarsnacht en Nieuwjaarsdag, op Koningsdag of bij Open Monumentendag.

De nieuwe werkgroep van de Heemkundekring Tilburg wordt bemand door de volgende personen:
-    Jan Rossou, Heemkundekring Tilburg
-    Peter van Gestel, klokkenluider en deskundige
-    Leander Schoormans (17 jaar), expert klokken en vastlegger van klokkengeluid
-    Petra Robben, Stadsmuseum Tilburg

Het lijkt de werkgroep een goed idee om de (nog) aanwezige klokken ook in de Tilburg Wiki te gaan inventariseren. Daarvoor zoekt het Stadsmuseum een vrijwilliger, die deze taak op zich wil nemen. 

Misschien toevallig, maar via historicus Cor van der Heijden ontving de werkgroep Torenklok enkele foto's uit Turkije!Bij een opkoper / verkoper staat een Tilburgse klok met het jaartal 1948. Wie o wie kan hierover meer vertellen?



woensdag 4 mei 2016

Zeer geslaagde Verhalenavond

Op dinsdag 3 mei organiseerden de Stichting Joodse Tilburgers en Stadsmuseum Tilburg een verhalenavond met bijzondere verhalen over gewone mensen tijdens de Tweede Wereldoorlog. De verhalen gingen over mensen uit de wijken Tivoli en Armhoefse Akkers.

Bewoners uit onder andere die wijken waren in grote getale naar café Zomerlust gekomen om te luisteren. De sprekers Ans Holman, Jan van Eijck, Marjon De Graaf-Graser, Mirjam Jonkers-Monnickendam, René Bink en Rob van Putten hadden een zeer geïnteresseerd publiek in de twee volle zalen. Na ieder verhaal ontstonden discussies of werden herinneringen uitgewisseld over de hoofdfiguren uit het verhaal. Er waren bijvoorbeeld vroegere buren van Adeline Janssens en een dochter van iemand die dansles had gehad bij Roosje Glaser (met fotoboek!).
We kijken terug op een geslaagde avond en een mooie manier van herdenken.




dinsdag 26 april 2016

Verhalenavond 1940-1945 Armhoefse Akkers en Tivoli

Roosje Glaser
Blonde Piet
Nieuwe Bosscheweg 94
De organisaties Joodse Tilburgers en Stadsmuseum Tilburg organiseren in het kader van de herdenking Wereldoorlog II een bijzondere verhalenavond. Zes personen staan centraal in de verhalen over de oorlog: Roosje Glaser, Blonde Piet, familie Monnickendam, Adeline Janssens, Leni Postma en J.J. Pitz. Hun persoonlijke verhalen illustreren hoe gelaagd het verhaal van de Tweede Wereldoorlog is. Er is niet één verhaal; er is geen zwart-wit of goed versus fout. Wat de zes personen wel gemeenschappelijk hebben, is dat ze allen te relateren zijn aan de Tilburgse wijken Armhoefse Akkers en Tivoli. Hun verhalen worden verteld door familieleden, onderzoekers en betrokkenen.

Deze bijzondere verhalenavond vindt plaats op dinsdag 3 mei 2016, aanvang 19.15 uur (inloop vanaf 19.00 uur). Na een introductie van prof. dr. Arnoud-Jan Bijsterveld, Tilburg University, volgen dezes verhalen in drie parallelsessies.

19.30 uur
  • In een uitvoerige brief beschrijft Leni Postma, echtgenote van huisarts Kees Postma, de meidagen van 1940. Jan van Eijck vertelt over Leni Postma en over huisartsen tijdens de Tweede Wereldoorlog.
  • Adeline Janssens hield nauwkeurig een dagboek bij van de nieuwsfeiten tijdens de Tweede Wereldoorlog. Haar dagboeken werden geschonken aan Regionaal Archief Tilburg door een familielid uit Australië. Ans Holman gaat in op dit dagboek.
20.20 uur
  • Door het verhaal van hun tante Roosje kwamen de kinderen De Graaf-Glaser er pas vijftig jaar na de oorlog achter dat zij een joodse achtergrond hebben. Marjon de Graaf-Glaser vertelt over haar ouders Elisabeth de Bats en John Glaser, en tante Roosje.
  • Familie Monnickendam woonde van 1927 tot 1934 op het adres Nieuwe Bosscheweg 108. Kleindochter Mirjam Jonkers-Monnickendam verhaalt over het leven van haar familie voor, tijdens en na de oorlog.
21.10 uur
  • Piet van Bommel, alias Blonde Piet van Brabant, was gedurende de bezettingsjaren actief betrokken bij het verzet: zo was hij onder andere lid van de Landelijke organisatie voor Hulp aan Onderduikers en de Landelijke Knokploegen. René Bink vertelt over het verzetswerk van Blonde Piet.
  • Het huis aan de Nieuwe Bosscheweg 94 werd in februari 1943 toegewezen aan NSB Kringleider P.P.J. Pitz. Het beste gedeelte van het huis werd gebruikt als Kringkantoor van de NSB, terwijl Pitz boven woonde. Rob van Putten legt uit hoe dat ging.

 Vrij entree, consumpties op eigen kosten

Locatie: Café Zomerlust, Oisterwijksebaan 15, 5018 TG Tilburg, www.cafezomerlust.nl



maandag 25 april 2016

Textielerfgoed in Tilburg: nieuwe publicatie Stadsmuseum Tilburg

Foto Remco van Dun
Drie wandelroutes. Textielerfgoed in Tilburg is de nieuwe publicatie van Stadsmuseum Tilburg. Het boek is nummer 18 in de serie 'Stadsmuseum Tilburg Cahier'. Het werd geschreven door Ronald Peeters, Rob van Putten en Petra Robben. Een boek over erfgoed, modern vormgegeven door grafisch ontwerper Remco van Dun. Fotograaf was Jan van Oevelen, die in 2015 de Heuvelstraat in beeld bracht.

Foto Jan van Oevelen
In plaats van winkelpanden zijn dit keer vijf typen gebouwen in beeld gebracht: weverswoning, fabriekshuis, fabriek, fabrikantenwoning en arbeiderswoning. Deze woningen en bedrijfspanden zijn achterin het boek beschreven. De weverswoningen waren er eerder dan de arbeiderswoningen, zo blijkt. In plaats van armetierig en kleinbehuisd, bleek de weverswoning te fungeren als een 'bedrijfswoning' van de wever. Een fabriekshuis is de voorloper van een fabriek en Tilburg beschikt nog over zo'n pand. Het is gelegen aan de Veldhovenring 90-94. Het zijn enkele wetenswaardigheden die de wandelaar tegenkomt op een van de routes.

Routes grafisch bewerkt door Remco van Dun
Drie wandelroutes waarvoor 'veldwerk' werd verricht door de auteurs. Zij kwamen tot deze indeling door de gebieden te thematiseren. Zo loopt route I loopt vanaf de Veldhovenring, door de Hasseltstraat, Hasseltplein, Reitse Hoevenstraat en Bokhamerstraat. Het is de pre-industriële route met fabriekshuis en weverswoningen. Vooral aan het Hasseltplein en in de Bokhamerstraat is het achttiende- en negentiende-eeuwse dorpsleven voelbaar.

Route II loopt door het gebied waar de industrialisatie zich ontwikkelde tot een aaneengesloten
bebouwing met fabrieken en fabrikantenwoningen: de Goirkestraat. De route begint bij het Julianapark, vervolgens Goirkestraat, Erasplaats, langs fabrikantenwoningen in Goirkestraat, het statige Wilhelminapark, Smidspad, Leo XIII-straat, Bisschop Bekkerslaan en eindigend bij de urinoirs op het Kapelaan Poellplein.

Route III is eveneens fraai met grote fabrikantenwoningen, magazijnen, pakhuizen in de binnenstad. Te beginnen bij de Sint Josephstraat, Lanciersstraat, Jan Aartestraat, Kazernehof, Heuvelring, Telegraafstraat, IJzerstraat, Willem II-straat, Tuinstraat en Telexstraat met dominantie van de firma G. Bogaers en Zoon, Stationsstraat en Nieuwlandstraat, Noordstraat, Spoorlaan, Gasthuisring en eindiend bij de in 1930 geopende nieuwe Textielschool.
Foto's van de Goirkestraat
Jan van Oevelen

Het boek toont het textielerfgoed van de stad die eens de wolstad van Nederland werd genoemd: fabrieken, fabrikantenwoningen, fabriekshuizen, wevers- en arbeiderswoningen. Het is textielerfgoed waar de Tilburgers trots op zijn en erfgoed waarmee de stad naar buiten kan treden om bezoekers het verhaal van de stad te vertellen. De nieuwe publicatie Drie wandelroutes. Textielerfgoed in Tilburg is een middel daartoe.

R. Peeters, R. van Putten, P. Robben, Drie wandelroutes. Textielerfgoed in Tilburg (Tilburg 2016). Te koop bij Gianotten Mutsaers à € 9,95 of te bestellen via mail. Het boek kan dan per post worden verstuurd met vooraf betaling van portokosten en publicatie.