donderdag 8 juni 2017

Modelbouwers gezocht! Bouwpakket voor alle vaders van Tilburg

Foto William van der Voort
Heb je nog geen cadeautje voor Vaderdag, knutselt  je vader graag met hout, zaag en lijm en heeft hij interesse hoe Tilburg er vroeger uit zag? Dan hebben wij een tip: geef je vader een bouwpakketje cadeau! Je kunt het op 16 en 17 juni ophalen bij de Tilburg Stadsmaquette in de Bibliotheek Tilburg Centrum.

In het pakketje zit een plattegrondje van de stad, een ‘kavel’. Ook  zitten er stukjes hout, schuurpapier en een lijmpotje in. Maar voor je vader met hout en lijm aan de slag gaat, zal hij onderzoek doen naar hoe de huizen en gebouwen van dat plattegrondje eruit zagen in de jaren ‘50. Na dat onderzoek weet hij welk hout er nodig is en kan hij  (samen met familieleden) thuis aan de slag om het stukje Tilburg na te bouwen op klein formaat.

Modelbouwers
Stadsmuseum Tilburg werkt met vrijwilligers en community manager Saskia Dellevoet aan de bouw van een maquette. Referentiepunt is Tilburg in de jaren ‘50 op een schaal van 1:1.000. In 2015 begon oud-Tilburger en modelbouwer Ruud Cleverens met dit ambitieuze werk. In enkele maanden had hij een deel van Tilburg-Oost gereed. Cleverens overleed in 2016. Dat zijn werkwijze uitzonderlijk was, is ondertussen gebleken. Vanaf juni 2016 wordt met veel mankracht vrijwel dagelijks verder gewerkt in de maquettebouwplaats op de eerste etage van de bibliotheek. De vorderingen zijn gestaag te noemen, al is de maquette nog altijd niet klaar. En jouw hulp als Tilburgse modelbouwers is gewenst!

Hout, schuurpapier en lijm
Stadsmuseum Tilburg, die het project van de stadsmaquette initieerde en faciliteert, roept nu vaders en opa’s op om een bijdrage te leveren. Er zijn bouwpakketjes gemaakt met daarin een stukje plattegrond van enkele straten. Wat de vaders kunnen doen, is onderzoeken hoe de straat er in de jaren ‘50 uit zag, bijvoorbeeld hoeveel huizen en gebouwen er stonden;  huizenrijen en gebouwen tellen en een inschatting maken van de hoogte van elke gebouw en het daktype. Met een handzaag, een stukje schuurpapier en een potje lijm kunnen de papa’s en de opa’s aan de slag. Wellicht kunnen de kinderen of kleinkinderen helpen. Is het na te bouwen kavel klaar, dan kan dit teruggebracht worden naar de Stadsmaquette om onderdeel te vormen van het geheel. Bij de bouwpakketjes wordt een uitleg geleverd hoe eraan gewerkt kan worden.

Tilburgers.nl en zomers vermaak
De digitale nieuwssite Tilburgers.nl ondersteunt de bouw van de maquette van harte. De redactie is nieuwsgiering naar hoe het de knutselende vaders vergaat. Tilburgers.nl zal enkele bouwmannen gaan volgen en regelmatig een update geven van hun prestaties. Als beloning voor het ingeleverde eindresultaat geeft Stadsmuseum Tilburg ‘tegoedbonnen’ uit voor Tilburgs zomervermaak, zoals een ijsje, deelname aan een wandeling van de Stadsgidserij of bezoek aan een zwembad.

Is dit het ideale Vaderdag cadeau voor jouw vader?  De (gratis) bouwpakketjes kun je ophalen op 16 en 17 juni van 11:00 tot 14:00 in de Bibliotheek Tilburg Centrum, Koningsplein 10, 5038 WG Tilburg. We zien je graag!

vrijdag 2 juni 2017

Schilderijen Stadscollectie Tilburg in The Rijksmuseum Bulletin

Twee schilderijen uit de Stadscollectie Tilburg zijn afgebeeld in The Rijksmuseum Bulletin (2017). Het betreft twee portretten die Adriaan de Lelie schilderde in 1789 van Diederik Casper de Groot Jamin (1759-1814) en Margaretha Elisabeth de Groot (1768-1814). Op het moment dat ze geportretteerd werden, waren ze respectievelijk 30 en 21 jaar.

Het echtpaar De Groot Jamin was enige tijd een van de bezitters van de panden Keizersgracht 187 (gebouwd in 1617) in Amsterdam. Na diverse eigenaren erfde Jan de Groot deze woningen, die hij in 1801 naliet aan zijn 33-jarige dochter Margaretha Elisabeth. In 1814, bij overlijden van zowel Diederik Casper en Margaretha Elisabeth, kregen hun vier kinderen de huizen aan de Keizersgracht. Hoe zijn deze Amsterdamse bewoners in de stadscollectie van Tilburg terecht gekomen? Ze hebben namelijk geen relatie met de stad.

De schilderijen werden gemaakt zoals gezegd door Adriaan de Lelie. Deze vermaarde portretschilder werd geboren in een huis in de Noordhoek in Tilburg in 1755. In 1929 kregen Burgemeester en Wethouders van Tilburg, met als burgemeester Vonk- de Both, de twee schilderijen aangeboden door Alb.H.M. Goeden, makelaar te 's-Gravenhage. De gemeente maakte de overweging dat de kunstwerken van historische waarde waren, aangezien deze door een Tilburgse schilder waren vervaardigd. B en W besloten het aanbod aan te nemen voor een bedrag van fl. 200,00. Bovenaan de nota aan de gemeenteraad stond vermeld: 'Voorstel tot aankoop van twee olieverfschilderijen, voor plaatsing in het Museum van den portretschilder A. de Lelie.'

Hoewel er geen fysiek museum is, behoren de twee schilderijen nog steeds tot de Stadscollectie Tilburg en zijn ze veilig opgeborgen in het depot aan de Goirkestraat. Weliswaar weinig zichtbaar voor bezoekers, maar dankzij de publicatie in The Rijksmuseum Bulletin en op deze website toch toegankelijk voor het publiek.

The Rijksmuseum Bulletin, Volume 65 (2017) 1.


woensdag 31 mei 2017

2017-2053 Tilburgse Tijdcapsule. Als Amalia 50 wordt!



Op woensdag 31 mei was er een feestelijke bijeenkomst op het schoolplein van basisschool Helen Parkhurst. Er ging een tijdcapsule de grond in. In april vond leerlinge Katie een Zilveren Sticker voor het Stickerboek Koningsdag 2017. Daarmee won zij deze ludieke prijs: het begraven van een tijdcapsule op het schoolplein. De hele klas van Katie was daarbij aanwezig evenals burgemeester Noordanus.

Stadsmuseum Tilburg initieerde het Stickerboek Koningsdag 2017 ‘Op zoek naar de Wortels van Oranje’, een activiteit voor de jeugd, in aanloop naar Koningsdag 2017. Duizenden kinderen in Tilburg, Berkel-Enschot en Udenhout verzamelden plakplaatjes om hun stickerboek vol te krijgen. Tussen de vele plaatjes zaten Gouden en Zilveren Stickers. De vinders van deze speciale exemplaren wonnen daarmee een prijs voor hun hele klas. Katie uit klas 5B van basisschool Helen Parkhurst in de Reeshof in Tilburg vond de Zilveren Sticker waarmee ze een tijdcapsule kan begraven op het schoolplein. Het idee is dat de capsule weer opgegraven wordt als prinses Amalia 50 wordt op 7 december 2053. Als zij óók haar vijftigste verjaardag in Tilburg viert (stel dat….!) kan ze samen met de leerlingen van nu de tijdcapsule opdiepen uit de grond en de inhoud ervan bekijken.

In de tijdcapsule het Stickerboek Koningsdag 2017 ‘Op zoek naar de Wortels van Oranje’ met de twintig stickers. De klas van Katie vulde naar eigen inzicht de inhoud aan. 


vrijdag 19 mei 2017

Mijmering over een Mondriaan in Tilburg



Piet Mondriaan staat vermeld in de kunstcatalogus van de Internationale Tentoonstelling van Nijverheid, Handel en Kunst die in Tilburg in 1913 plaatsvond. Mijmering was de titel van het werk dat onder de naam van Mondriaan was ingestuurd in de categorie ‘schilderijen’. Buiten dat het werk 500 gulden waard was en dat de Nederlandse schilder op dat moment in Parijs woonde, ontbreken verdere gegevens.

In 2016-2017 deed Petra Robben, projectleider bij Stadsmuseum Tilburg, onderzoek naar deze Mondriaan. Zij schreef daarover een artikel dat werd geplaatst in Tilburg. Tijdschrift voor geschiedenis, monumenten en cultuur. Hieronder volgt een verkorte weergave van het artikel.

Tilburg organiseerde in 1913 een Internationale Tentoonstelling voor Nijverheid, Handel en Kunst. De stad had enkele jaren daarvoor, in 1909, al ervaring opgedaan met de organisatie van een grootse tentoonstelling. Het tentoonstellingscomplex was gesitueerd op het terrein waarop later het St. Elisabethziekenhuis werd gebouwd.

Collectie Regionaal Archief Tilburg
Op de kunsttentoonstelling in Tilburg waren schilderijen aquarellen, etsen, pastels en beeldhouwwerken te zien. In afzonderlijke gebouwen werden de beroemdste schilderstukken van grootste meesters getoond. Dat de kunstenaars uit het gehele land afkomstig waren, blijkt uit de plaatsnaamvermelding achter de naam van de kunstenaars in de catalogus.

Naast een groot aantal kunstenaars uit Amsterdam, Laren en Den Haag, waren er ook kunstenaars afkomstig uit Noord-Brabant. Slechts twee kunstenaars, K. Berghegge en A.M. Lejeune, kwamen uit Tilburg. Het internationale karakter van de tentoonstelling was gewaarborgd met drie deelnemers uit het buitenland: M. van Andringa (Ukkel bij Brussel), P.J. van de Ouderaa (Antwerpen) en Piet Mondriaan uit Parijs.

In Parijs exposeerde Mondriaan in het voorjaar van 1913 met drie inzendingen in de Salon des Indépendants. Volgens Wietse Coppes, kunsthistoricus en editeur van het Mondriaan Editie Project bij het RKD-Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis in Den Haag, was Mondriaan eind juli wel in Nederland. Hans Janssen, hoofdconservator van moderne kunst bij het Gemeentemuseum in Den Haag en auteur van de onlangs uitgebrachte biografie Piet Mondriaan stelt echter dat Mondriaan niet -zoals hij gewoon was- naar Domburg ging onder andere vanwege het slechte weer. In het verslag van de gemeente Tilburg over de tentoonstelling in het jaar 1913 is te lezen dat het inderdaad voortdurend nat en guur was.

Collectie Regionaal Archief Tilburg
Momenteel kennen we vooral het werk van Mondriaan bestaande uit grote, witte vlakken in combinatie met vlakken in de primaire kleuren rood, geel en blauw en van elkaar geschieden door rechte, zwarte lijnen. Het vroegere werk van Mondriaan was echter naturalistisch-impressionistisch. Pas rond 1908 begon Mondriaan met de deformatie van vormen in zijn schilderijen. Daarnaast ging hij over tot het gebruik van niet-realistische kleuren. Bij het schilderij Devotie (1908) was het rode haar van het meisje een bewuste keuze: ‘den materieelen kant op den achtergrond. Den geestelijken kant naar den voorgrond.’ Deze deformatie en het veranderende kleurgebruik werden niet altijd gewaardeerd.

Het geëxposeerde werk Mijmering in Tilburg moet gemaakt zijn vóór 1913. Het zal eerder tot het oudere werk van Mondriaan hebben behoord, anders was het waarschijnlijk genoemd in de recensie over de kunsttentoonstelling in Tilburg. Het jaar daarvoor, bij een expositie in Nijmegen in 1912, exposeerde Mondriaan met het werk In den tuin. Het was zodanig modern dat de jury van die tentoonstelling ernstig twijfelde of de schilderkunst van de toekomst nog tot het gebied van de schone kunsten gerekend kon worden.

Mondriaan had inmiddels afscheid genomen van de traditionele kunstenaarsverenigingen en was hij enkel nog gelieerd aan de Moderne Kunst Kring. Hoe kan dan de vermelding van Mijmering in de kunstcatalogus worden verklaard? Bekend is dat Mondriaan bevriend was met enkele dames die behoorden tot de zogenoemde Amsterdamse Joffers. Een van hen was Agathe Zethraeus die op de kunsttentoonstelling in Tilburg exposeerde met drie topografische werken van Amsterdam. Andere dames en tevens ‘joffers’ op de tentoonstelling in Tilburg in 1913 waren Lizzy Ansingh, Ans van den Berg, Coba Ritsema en Jacoba Surie, afkomstig uit Amsterdam en Den Haag.

Bekend is dat Mondriaan voor zijn Parijse periode regelmatig op zwart zaad zat. Toen Mondriaan in 1911 naar Parijs trok om in contact te komen met de kubisten, en om daarmee dichterbij zichzelf te komen van wat hij werkelijk wilde, gaf hij zijn woning op, verbrak zijn verloving en bracht zijn schilderijen onder bij kennissen en vriendinnen. Hij verkocht zoveel mogelijk werk en schreef zich uit bij de gemeente Amsterdam. Zou het kunnen dat het schilderij Mijmering bij iemand was terecht gekomen, die het vervolgens in 1913 inzond naar Tilburg en het te koop aanbood voor 500 gulden, zodat Mondriaan weer inkomsten had?

Piet Mondriaan, Devotie (1908)
Coll. Gemeentemuseum Den Haag
De vraag om de Mijmering van Piet Mondriaan in de Tilburgse kunstcatalogus te duiden, werd voorgelegd aan drie specialisten. Alied Ottevanger, kunsthistorica en curator van 20e-eeuwse prenten en tekeningen Rijksprentenkabinet Rijksmuseum Amsterdam, aan Wietse Coppes van het RKD en hoofdconservator Gemeentemuseum Den Haag Hans Janssen. Geen van drieën kwam ooit in een onderzoek de naam van Piet Mondriaan tegen met het schilderij Mijmering op een tentoonstelling te Tilburg in 1913. Wel hebben zij een idee welke werken in aanmerking kunnen komen voor het geëxposeerde werk in 1913. Het gaat om de portretten 'Devotie' en 'Girl in red' die Mondriaan in de jaren 1908-1909 schilderde.

Piet Mondriaan, Girl in red (1908-1909)
Coll. Gemeentemuseum Den Haag
Als enige ‘feit’ blijft dus over dat de naam van Piet Mondriaan in een catalogus van de Tilburgse tentoonstelling van 1913 staat vermeld. Maar hing het werk daadwerkelijk in Tilburg, of bleef het bij een aanmelding met een opname in de catalogus? De kennis over het werk van Piet Mondriaan op de Tilburgse Internationale Tentoonstelling voor Nijverheid, Handel en Kunst in 1913 is zeer beperkt, en daarom zal het voorlopig bij een mijmering moeten blijven.

Wie het gehele artikel wil lezen en kennis wil nemen van de gebruikte bronnen, kan het tijdschrift Tilburg kopen bij de lokale boekhandels in Tilburg.




vrijdag 12 mei 2017

Laatste kans om Stickerboek Koningsdag vol te krijgen

Studio Ontwerphaven, tekeningen Jeroen de Leijer
Het Stickerboek Koningsdag 2017 ‘Op zoek naar de Wortels van Oranje’ was een groot succes! Duizenden leerlingen van de bovenbouw basisonderwijs spaarden in de weken voor Koningsdag hun boek vol met stickers. Degenen die nog stickers missen, krijgen tot en met eind mei de kans de laatste stickers op te halen bij het archief.

Stadsmuseum Tilburg biedt zo de mogelijkheid om alle stickerboeken vol te krijgen. In het gebouw van Regionaal Archief Tilburg, waar Stadsmuseum Tilburg ook kantoor houdt, zijn de laatste stickers op te halen aan de balie. Het adres is Kazernehof 75 in Tilburg en de openingstijden zijn dinsdag tot en met vrijdag van 9.30 tot 17.00 uur. Het is handig om daarbij een lijstje met de ontbrekende nummers mee te nemen. De tegenprestatie van het tekenen van een wortel op de muur hoeft niet meer, maar mag wel.
De makers van het Stickerboek kijken terug op een geslaagde activiteit. Vele kinderen gingen er enthousiast mee aan de slag. Ruim negentig kinderen stonden tijdens Koningsdag langs de route, de prijs voor het vinden van de drie Gouden Stickers. Zij overhandigden het Stickerboek aan de prinsessen op het moment dat die langsliepen. Prinses Amalia zei zelfs dat ze het in het echt nog leuker vond dan op televisie.

De samenwerking tussen vele partijen (Stadsmuseum Tilburg, T-Primair, Bibiliotheek Midden-Brabant, ContourdeTwern, Quiet, Ontdekstation, Regionaal Archief Tilburg, Factorium, Albert Heijn, Voetbakclub Willem II)  is goed bevallen en smaakt naar meer. NOS Radio, het Jeugdjournaal, EenVandaag en Omroep Brabant besteedden er aandacht aan en tijdens de radio-uitzending van Koningsdag werd het Stickerboek ook genoemd. Regionale en lokale pers schreef over het Stickerboek, Marc van der Linden en Rick Evers twitterden erover en via het tijdschrift Vorsten kon je een exemplaar winnen. Maar het belangrijkste is uiteraard dat vele kinderen plezier beleefden aan het boek en iets meer te weten kwamen over de band tussen het Koningshuis en Tilburg.

Kijk voor meer informatie op www.stickerboekkoningsdag.nl

Het stickerboek is ontstaan met dank aan De Bibliotheek Midden-Brabant, CountourdeTwern, Onderwijscoöperatie T-Primair, gemeente-Tilburg, Ontdekstation, Quiet Community, Voetbalclub Willem II, Regionaal Archief Tilburg.

dinsdag 9 mei 2017

Lezing 'Virtueel Tilburg' door Peter Keijzers

De Bibliotheek Tilburg Centrum organiseert in samenwerking met Stadsmuseum Tilburg op donderdag 11 mei om 19.30 uur een lezing over ‘Virtueel Tilburg’. Deze lezing wordt verzorgd door Peter Keijzers. Plaatsen dienen tevoren te worden gereserveerd bij de Bibliotheek Tilburg Centrum.

Inwoners van Tilburg bouwen in de Bibliotheek Tilburg Centrum gezamenlijk aan een maquette van de stad zoals die eruit zag in de jaren ’50 van de vorige eeuw. Maar welke ontwikkelingen hebben in onze stad sindsdien plaatsgevonden en hoe kunnen we onze stad visualiseren? De gemeente Tilburg was enkele jaren lang koploper met 3D-visualisering van de openbare ruimte. Er is een digitale maquette van de stad gemaakt, waar je met de muis in de hand dwars door alle straten van de binnenstad kunt lopen. In deze lezing laat Peter Keijzers, voorheen projectleider 3D van de gemeente Tilburg, het publiek kennismaken met deze weinig bekende Tilburgse driedimensionale wereld. Aan de orde komt o.a. de uitbeelding van de Vincent van Gogh wandelroute (van Annaplein naar Paleis Raadhuis) in de stijl van 1866.

Een lezing voor een ieder die geïnteresseerd is in het verleden, heden en toekomst van onze stad. Na de lezing is er gelegenheid om de Tilburg-Maquette op de eerste verdieping van de Bibliotheek te bezoeken en kunnen er vragen worden gesteld.

De lezing vindt plaats op 11 mei van 19.30 tot 20.30 uur in de Theaterzaal van de Bibliotheek Tilburg Centrum. Vanaf 19.00 uur staat een kopje koffie/thee klaar. De lezing is gratis voor leden van de Bibliotheek. Niet-leden betalen 3 euro p.p. Reserveren kan telefonisch via 013-4648513, per mail via ticketsbtc@bibliotheekmb.nl of persoonlijk bij de informatiebalie van de Bibliotheek Tilburg Centrum.

zaterdag 22 april 2017

Kalkbakje en wc-pot: de stadscollectie van Tilburg op TV



Schilderijen, een dodenmasker een kalkbakje en een wc-pot: voorwerpen uit de Tilburgse stadscollectie. Koninklijk erfgoed in de spotlight, dat was onder andere het doel van de Tilburgse erfgoedtiendaagse. Niet alleen de lokale pers, maar zelfs de landelijke zoals Omroep Max toonden belangstelling.

In het eerste filmpje van Brabants Dagblad zijn schilderijen te zien, opgenomen in het depot van Stadsmuseum Tilburg. Een van de schilderijen is van Pieneman dat de overgave bij Hasselt, het einde van de Tiendaagse Veldtocht, laat zien. Vervolgens komen in het filmpje het kalkbakje met troffeltje aan bod, evenals het vermeende dodenmasker van koning Willem II. Het bakje werd gebruikt bij de eerste steenlegging van het paleis. Het bronzen masker werd in de jaren 1930 in bewaring gegeven aan de gemeente. Het zou van Willem II zijn geweest.

Een tweede filmpje werd gemaakt door Omroep Max. 'De plee van Willemien' zo wordt de koninklijke Delftsblauwe toiletpot genoemd. Deze bevond zich tot de jaren 1970 in het oude gemeentehuis. Tijdens een feestje ter ere van de sloop werd de pot ontvreemd. De gasten hadden bij de uitnodiging te horen gekregen dat ze een aandenken mochten meenemen. Tilburger Ed Ghering maakte met zijn vrouw een plan om de wc-pot uit de 'dames' te ontvreemden. De pot ging in de auto mee naar huis, maar burgemeester Becht, die al jarenlang zelf de 'sloper' wordt genoemd, was hier niet blij mee. Toen er met carnaval traditiegetrouw een cadeau aan de Prins moest worden aangeboden, wist adjudant Ed Ghering meteen wat dat moest zijn.

De erfgoedobjecten bevinden zich in de depots van Stadsmuseum Tilburg; ze zijn vrijwel nooit tentoongesteld. Door de media-aandacht voor de stad in aanloop naar Koningsdag zijn de wc-pot, het dodenmasker en het kalkbakje voor even in de koninklijke spotlight gezet.